دیوان تصحیحی، نسیمی و ایکی جهان
همت شهبازی
کلاسیک متنلری آراشدیریب تصحیح ائدهرک، الیازما سیستئمیندن بو گونکو تایپ ائتمه متنینه گتیرمکده بؤیوک و اذیت چکیجی بیر ایشدیر. بونون ان چتین یئری نسخهبدل آراشدیرمادیر. نسخهبدللری قارشی قارشییا قویوب هانسی واریانتین دوغرو یانلیش اولماسی دیوان مصححینین ان حساس ایشلریندن حساب اولونور. بونا قاتلاشان مصحح، همی الینده اساس گؤتوردویو متنی نظره آلیر همی ده باشقا نسخهلری. او، باشقا نسخهلری اساس نسخه ایله توتوشدوردوقدا بیر آندا نئچه بیر سیرا مقصدیؤنلو ایشلر ده گؤرور. تاسوفله ایندییهدک چاپ اولان تورکجه دیوان مصححلری بو اساسی اؤز ایشلرینده یوروتمکدن چکینیرلر. بو حاقدا بوگونهجک علمی اساسدا چاپ اولان تورکجه دیوانلار سیراسیندا، سایین رسول اسماعیلزادهنین، شاه اسماعیل ختایی دیوانینین چاپیدیر. او بو اثرده اساس گؤتوردویو نسخه ایله بیرگه نئچه نسخهبدللری ده نظره آلاراق کلمه، عبارت و یا بیت فرقلرینی هر صفحهنین آلتیندا ایضاح ائتمیشدیر. بونلاری دئمکدن مقصدیمی باشقا شئیه یؤنلتمکدیر. بو گونلرده نسیمینین «منده سیغار ایکی جهان من بو جهانه سیغمازام» بیتینین دوغرو یانلیش واریانتی حاقدا ایکی باخیش ایزلهدیم. هر ایکی باخیشدا اونون دوغرو واریانتی «منده سیغاریکن» اولدوغونو وورغولامیشلار:
1.بیرینجی باخیش سایین ایواز طاهایا عایددیر. یازیچی «شعر وارلیغین ائویدیر» (صص 39-42) کیتابیندان بیر بؤلوم گتیرمکله شعرین رقصه بنزری اولدوغونو تحلیل ائدرکن بو بئیته ده اشاره ائدیر. سونرا بیته بیر ایضاح دا تلگرام کانالیندا آرتیریر. (قئید ائدیرم بو ایضاح کیتاب یوخدور). ایضاح بئلهدیر: «عمادالدین نسیمینین بو مصراعسینداکی «ایکی» سؤزو بعضی الیازما نسخهلرینده عینی بیچیمده یازیلدیغینا باخمایاراق، بیرایکی نسخهده «ایکن» کیمی قئید ائدیلمیشدیر. نسیمینین بیر نئچه غزلده ایکی جهان تعبیرینی قوللاندیغینا باخمایاراق «سیغاریکن» واریانتی داها آخیجی، داها منطیقی گؤزه چارپیر. یوخسا ایکینجی مصراع «من بو ایکی جهانا سیغمازام» کیمی بیر آنلام داشیمالی ایدی».
قئید ائدیرم کی ایندییهجک چاپ اولان دیوانلاردا «ایکی» کلمهسی چاپ اولوبدور. اونلارا اشاره ائدیرم:
حمید آراسلی، باکی 2004، عراق چاپی باکی 1987، دکتر صدیق چاپی تبریز 1387، تورکیه چاپی دکتر حسین آیان چاپی، 1990. یازار بعضی نسخهلرده «سیغاریکن» گلدیینه اشاره ائتدیینده هانسی چاپلاری نظره آلدیغی بللی دئییل.
2. ایکینجی باخیش شخصی تلگرام کانالیندا یاییلان سایین خسرو باریشان جنابلارینا عایددیر. بئلهجه: «منیم آراشدیرمالاریم سونوجو و شاعیرلیک بیلینجیمه گؤره «عمادالدین نسیمی»نین بو شعرینین ایلک بئیتینین ایلک مصراعسی بئله اولاجاقدیر: «منده سیغار ایکن جهان من بو جهانه سیغمازام»
هر ایکی باخیشدا نسخهلره اساسلانمادان شاعیرلیک و یا خود ذوقلرینه استناد ائدهرک «سیغاریکن» واریانتینی قبول ائدیرلر. ایوازبی «داها آخیجی، داها منطقی» ایفادهسی ایله، خسرو بی ده «شاعیرلیک بیلینجی» ایفادهسی ایله. بئله بیر ایشی بیز دیوان اوخونوشو آدلاندیریریق. بونون اؤرنهیی احمد شاملونون دیوان حافظ چاپیدیر. بوتون نسخهلری و نسخهلرده دیوان شاعیرینین شعر دوزومونه سایغیسیزلیق ائدهرک اؤز ذوقو ایله کلمه، عباره و یا بیتلرین یئرینی دَییشدیرهرک گؤیلو ایستهدییی یئرده گتیرمک، نهایتده ایشین اونودولماسینا سبب اولاجاقدیر. عینی ایله شاملونون ایشی کیمی.
هر ایکی یازاریمیز اؤزلریندن اؤنجه بو حاقدا سؤیلهنیلن فیکیرلره اشاره ائتمهدن، بو تاپینتینی اؤزلرینه عاید و مخصوص اولدوغونو بیر نوعو وورغولاییرلار.
حال بو کی عیسی حبیببیلینین «جهانا سیغمایان شاعیر» (آوانقارد نت، انترنت) http://www.avanqard.net/index.php?action=static_detail&static_id=59037 مقالهسینه استنادا، واختی ایله بختیار واهابزاده، اوندان علاوه نئچه ایل اؤنجه گونتای بی جوانشیر بیر یازیسیندا و علیار صفرلی ایله دارتیشمادا دا (آزادلیق رادیوسو، یانوار 2015) https://www.azadliq.org/a/24781598.html بو فیکری ایرهلی سورموشدور. ادبی تدقیقاتدا باشقالارینین حاققینی اؤدهمک، هئچ بیر یازار و تدقیقاتچینین قیمتینی آشاغیلاماز، اوستهلیک اونون نه قدر آراشدیرمادا دقیق، باشقالارینین نظرینه قیمت وئردیینی، همی ده اخلاقی چرچیوهلره ایناندیغینی، بونلاردان علاوه نه قدر علمی بیر آدام اولماسینا اوخوجو طرفیندن امضا آتاجاغینی و اونونلا آراشدیریجی آراسیندا صمیمیلیک یاراتماغا امکان یاراداجاغینی اورتایا قویاجاقدیر.
موغان 98.6.24
بو وئبلاگ ادبی - نظری وئبلاگ دیر بو ساحه لرده بوتون یازی لاری قبول ائده رک یازارلارین اؤز آدلاریلا یایماغا حاضیردیر