واراولوشچولوق [ اگزیستانسیالیزم] همت شهبازی

.

واراولوشچولوق [ اگزیستانسیالیزم]

همت شهبازی

انسان اوزره دایاندیغی اوچون، اونون وارلیغینی دا اؤن پلانا چکیر #واراولوشچولوق. بو آخیما گؤره انسان ائتدییی هر عمله، داوراندیغی هر داورانیشا گؤره اؤزو جوابده‌دیر. بونا گؤره او، سئچیم مسئله‌سینده سربست‌دیر. انسان اوزرینده «جبر» حکم سورمور. چونکی انسان، یوروتدویو، اجرا ائتدییی عاغیل واسیطه‌سی ایله اؤزونون قاندال و بوخوولارینی قیرا بیلر. انسانا اینامدا آشیری‌لیغا وارمیش بیر مفکوره‌وی جریان اولسا دا یئنه ده انسان و اونون وارلیغینا وئردییی اهمیته گؤره دونیانین حتتا سیاسی گئدیشاتینا او جومله‌دن «سیاسی نظاملارین» یارانماسینا، اولوسلار آراسی توپلوملارین گلیشمه‌سینه ده اؤز تاثیرینی بوراخدی. اونون آشیری‌لیغینی اونا گؤره وورغولادیم کی بو آخیمین یاراندیغی بیر دؤورده انسانلارین اؤزلریندن آسیلی اولمایاراق ایکی دونیا ساواشی باش توتموشدو. بو ساواشلار، انسانلارین سئچیم مسئله‌سی دئییل‌دیر. بونلارین یارانماسیندا، انسانلار اؤزلرینی سربست گؤرمه‌دن باشقا عامیل‌لرین جبری نتیجه‌سینده ایسته‌مه‌دیک‌لری بیر حیات وارلیغینی منیمسه‌ییردیلر.بونلاری دئمکدن مقصدیم اودور کی آزادلیق انسانلارین آرزو، ایستک و اراده‌لری ایله صاف-چوروک اولوب حسابلاشمایان بیر معیاردیر. اونون معناسی هر بیر انسان اراده‌سیندن آسیلی اولاراق فرقلی یوزوملار اورتایا قویا بیلر‌. حال‌بوکی بو آخیمین آپاریجی دوشونرلریندن اولان #ژان_پول_سارتر دئییردی کی: انسان آزاد و سربست یارانیبدیر.....

تذکره‌چی‌لیکدن نظریه‌یه دوغرو همت شهبازی

.

تذکره‌چی‌لیکدن نظریه‌یه دوغرو

همت شهبازی

.

بو گونلر بئینیمی مشغول ائدن موضوع، تذکره‌چی‌لیک، ادبیات‌شناسلیق، ادبی تنقید و نظریه موضوع‌لاری‌نین آچیقلاماسی و تورکجه‌میزده بو موضوعلاردا یازیلان اثرلری آراشدیرماقدیر.چتین‌دیر. اونا گؤره کی #تورک_دیللی کلاسیک ادبیاتیمیزدا مستقل اولاراق بو موضوعلاردا اثرلریمیز یوخ حددینده‌دیر. آخوندزاده ایله باشلایان یئنی تنقیدچیلیک، ادبیات‌شناسلیغیمیزدا دا فریدون‌بی‌کؤچرلی‌نین یازیلاری اوخودوقدا بیر آز اورک‌آچان مقاملارا چاتا بیلیریک.🌿 ادبیات‌شناسلیق، تذکره‌چیلیکدن یارارلاناراق سیستئملی ادبیات اوزره تدقیقاتلا یاناشی نظری گؤروش‌لری ده اورتایا قویماقدیر. بونو فریدون بی کؤچرلی‌نین ادبیات‌شناسلیغیندا گؤروروک. او تذکره‌لرده اولدوغو کیمی، شاعیر و یاخود یازیچی‌نین عنعنه‌وی اولاراق حیاتی‌نین کرونولوژی تاریخیندن دانیشمیر. بئله حاللاردا توخوندوغو زاماندا، اونلاردان مؤلفین اثرینه ایشیق سالان آنلارا اشاره ائدیر.🌿 تنقید: دیوان ادبیاتیمیزدا، پوئتیکایا عاید اولان داها دوغروسو بو نوع ادبیاتین استفاده ائتدییی ادبی-بدیعی صنایع‌لری ایشیقلاندیران مستقل اثره شاهید اولموروق. بو ادبی بیلیک‌لر، عمومیتله هر بیر شاعیرین دیوانیندا سَپه‌لنمیش کیمی گؤرونور. بعضا بیر شاعیرین دیوانینا سپه‌له‌نن گؤروشلر بیر-بیری ایله قارشی‌-‌قارشییا دورور. بونا گؤره بونلارین آراسیندان ییغجام بیر ادبی‌–نظری گؤروش آلماق چتین‌دیر.البته بونون عکسی ده صادیق‌دیر. بعضی‌لری‌نین بلاغت علمینه عاید اولان ادبی‌-‌بدیعی صنایع‌لر اوزره سس‌لندیردیک‌لری ادبی گؤروشلرینی بیر یئره توپلایاراق نظاملاشدیردیقدا، اونلارین بلاغت علمینه، سؤز صنعتینه یوکسک درجه‌ده بلد اولدوقلاری اورتایا چیخیر. بو زامان، اونلارین تمثیل ائتدیک‌لری سؤز صنعت‌لری اوزرینده بیلیک‌لی اولدوقلاری، ائله بئله‌سینه شعر یازمادیقلاری بللی اولور.🌿 نظریه‌دن مقصد، یالنیز ادبیات اوزرینده یورودولن دوشونجه‌لر دئییل؛ ادبی تنقید و یا ادبی نظریه‌لر ده دئییل. اوندان مقصد، ادبیاتا اولان درین و گئنیش، عینی حالدا ال‌وئریشلی دوشونجه بوجاغی‌دیر. اونا اولان تانیشلیق ایسه، بیلیشسَل(معرفتی) تانیشلیق‌دیر. یعنی نظریه، ادبیاتی بدیعی‌لیک باخیمدان آراشدیردیغی حالدا هم ادبیاتی بیر بدیعی متن کیمی یوزور، هم ده بدیعی متن یوزومو، توپلوم و انسانین تانیتیمی اوزرینه استفاده ائدیر. بئله‌لیکله ادبیات بیر متن اولدوغو کیمی، انسان و اونون حیاتی دا بیر متن ساییلیر. نظریه، بو ساحه‌لر آراسیندا آیری‌سئچکیلیکده دورمادان اونلاری عمومی و بوتؤو بیر متن کیمی دوشونور.

ادامه نوشته

.

همت شهبازی‌نین «بولود قونور گؤزلرینه» شعر کیتابی چاپ اولدو

ایشیق

ایندییه‌دک تنقید و تنقیدچیلیک ساحه‌سینده مختلیف اثرلر و مقاله‌لر مؤلفی اولان شاعیر-یازیچی، بو دفعه ۱۳۷۰ دن ۱۳۸۰.جی اون‌ایللیک آراسیندا یازدیغی شعرلریندن سئچیم ائده‌رک شعر توپلوسو مؤلفی کیمی چیخیش ائتدی. شاعیر، شعر کیتابینا یازدیغی اؤن‌سؤزده اوغراشدیغی تنقید ساحه‌نی اونوتمایاراق یئنه ده او دؤور شعریمیزین سوردویو یوللاری قیساجا ایشیقلاندیریر. او، تنقید ساحه‌سینه استقامت‌لنمه سبب‌لرینی و تنقیدله اوغراشدیغی سببدن شعرلری‌نین چاپ اولماسینی ایکینجی درجه‌لی اهمیته بوراخدیغینی دا آچیقلاییر:۱۳۷۱ده دکتر براهنی‌نین چاپ اولان اوچ جیلدلیک «طلا در مس» آدیندا تنقید کتابینی دا اوخودوم. بو کتاب منده آنا دیللی ادبیاتیمیزدا تنقیدین بوشلوغونو، و بو بوشلوغو دولدورماق دویغوسونو اویاتدی. بو دویغونو گوج‌لندیرن باشقا بیر عامیل ده اولدو. ادبی ییغینجاقلاردا فارس دیلینده یازان فارس اؤیرنجی‌لری‌نین قیجیقلاندیریجی دوشونجه‌لری. اونلارین بیری‌نین وئردییی سوال اون ایل منیم قولاغیمدا جینگیلده‌دی: «تورک دیلینده ده شعر یازماق اولارمی؟»بو کیمی تحقیر ائدیجی سورغولارا جاواب آختارماق اوچون همت شهبازی داها چوخ تنقیدله اوغراشدی؛ بو مسئله اونون شعرلری‌نین چاپ اولماسینی آرخا پلانا سالاراق گئجیکدیردی. اؤزو یازمیشکن: «تنقید موضوعسونا بیرینجی درجه‌ده اؤنم وئرمک، شعر کتابیمین چاپ اولماسینی ایکینجی و اوچونجو درجه‌لی اهمیته چئویردی».اؤنم وئردییی تنقیدی آراشدیرمالارینی چاپ ائتدیردیکدن سونرا آرخایین‌لیغا چیخان یازار، شعر کیتابینی چاپ ائتمه‌یین واختی چاتیبدیر دئیه اونلاری چاپ ائتمک قرارینا گلدیینی ده وورغولاییر. بئله‌لیکله «بولود قونور گؤزلرینه» ایلک شعر توپلوسو، شاعیرین یوخاریدا قئید اولان ایللرده‌کی شعرلرینی چئوره‌یه‌رک سیرا ایله یازی تاریخ‌لری ایله تبریزین «آیدین ساو» نشریاتی طرفیندن چاپ اولوبدور.

ادامه نوشته