بیرلشن یوخ، پایلاشیلان سیستئم / همت شهبازی
.
بیرلشن یوخ، پایلاشیلان سیستئم
همت شهبازی
اوزرینده راضیلاشیلان گوج و اراده، چوخ زامان عموم توپلومون ایستهدییی گوج و اراده اولور. بو، اَن ایدئال اراده اولماسا دا، الوئریشلی بیر ارادهنی فورمالاشدیریر. بو دا، عمومبشری اراده اوچون یئترلیدیر. اوزرینده راضیلاشیلمایان گوج و اراده ایسه، توتال بیر ارادهدیر. اونون داوامی عمومبشری ارادهنین زیانی ایله سونا چاتاجاقدیر. سؤزو گئدن ایلک گوج و ارادهنین اساس خاراکتئری، اونون پایلاشیلیب یاییلماسیندادیر. گوج و اراده، معین بیر گوج و اراده اوزرینده دایانمادان چئشیدلی دوشونجه و اراده اساسیندا یاییلیر. ایکینجی گوجون اساسی ایسه، بیر یئرده اوداقلاشان ارادهدیر. بو گونکو ایفاده ایله: بیرینجیسینه #دئموکراسی، ایکینجیسینه ایسه #توتال یا #دیکتاتورا رئژیمی دئمک اولار. بیرینجی ارادهنی پوزان هر بیر کیمسه، یالنیز اؤزونون محو اولماسی ایله نتیجهلنیر. بورادا راضیلاشیلان گوج یعنی دئموکراتیک نظام ال دَیمهدن اؤز یئرینده قالیر و بو واسیطه ایله باشقا بیر ارادهیه کئچید آلاراق یئنه ده یاشاییر. ایکینجی ارادهنی پوزان کیمسه ایسه، اؤزو ایله یاناشی یاراتدیغی قوروم و نظامی دا آرادان قالدیریر. یعنی بو اراده #دینی بیر ارادهدیرسه بوتونلوکله اونو دستکلهینلرله بیرگه اورتادان قالدیریلیر. اگر غیردینی و #لائیک بیر سیستئمدیرسه، بورادا دا یئنه بو نظام تامامیله اورتادان گؤتورولهرک یئرینی باشقا بیر نظاما وئریر. اؤرنک اوچون پهلوی رئژیمی انقلاب نتیجهسینه باشقا بیر سیستئمله یئرینی دَییشیر. اونو دستکلهینلرله بیرگه او سیستئمین اوصولو دا بوتونلوکله اورتادان قالدیریلیر. حال بو کی دئموکراتیک سیستئمده رئژیم دَییشیلمیر. بئله ده دئمک اولار کی بو نوع سیستئمده، رئژیم یوخدور. سادهجه اونون توتالغالاری (ابزارلاری) مثلا پرئزدئنتی دَییشیلهرک یئرینی باشقا پرئزدئنته وئریر و سیستئم اؤز یئرینده قالیر.
بو کیمی نظاملار یالنیز ارادهلر آراسیندا پایلاشیلدیقدا (دیققت ائدین: پایلاشیلدیقدا دئییرم، بیرلشدیکده دئمیرم) یاخالارینی #توتالیتار بیر سیستئمدن قورتارا بیلرلر.
داستایوفسکینین «اوخشار» رومانینین ایلک نشری باشقا بیر آدلا چاپ اولدوغو زامان، مشهور روس تنقیدچیسی ویساریون بئلینسکی بو کیتابی ضعیف بیر اثر آدلاندیراراق تنقید ائدیر. سونرالار داستایوفسکینین بو اثره وئردییی دَییشیکلیکلر، تنقیدچینین تنقید ائتدییی مقاملارین دوغرو اولدوغونو تصدیقلهدی. یازیچی بو دفعه اثرین آدینی «اوخشار» قویاراق هم تنقیدچیلرین، هم ده عادی اوخوجولارین ماراغینی قازاندی. اثرین یئنی واریانتیندا نیکولای گوگول-ون «اؤلو جانلار» اثرینین تأثیری اولسا دا، انسان روحونون درینلیینه بیر پسیخولوق کیمی دالماسی، اونو نه تکجه باغیمسیز بیر اثر، حتتا انسان روحونون آنلارینی عکس ائدن دونیانین اَن اؤنملی اثرلریندن بیرینه چئویردی. بو، او درجهده اؤنملی ایدی کی مشهور متفکر زیگموند فروید، بو اثرده یازارین شیزوفرئن اولدوغونو دئمکدن چکینمهدی. اثرین باش قهرمانی یاکوو پئتروویچ قولیادکین سادهلییی و اورهیی یوخالیغی و اوتانجاقلیغی ایله یاناشی هر شئیی خئیرخواهلیقدا گؤرور:
بو وئبلاگ ادبی - نظری وئبلاگ دیر بو ساحه لرده بوتون یازی لاری قبول ائده رک یازارلارین اؤز آدلاریلا یایماغا حاضیردیر