آذربایجان یازارلاری هندوشاه نخجوانی لر (آتا- بالا )

همت شهبازی



ایکی  هندوشاه نخجوانی وار ادبیات تاریخینده. اونلار آتا- بالادیرلار:


 آتا یازیچی‌نین آدی:

هندوشاه بن سنجر صاحبی نخجوانی (لقبی فخرالدین)



بالانین آدی ایسه:

شمس‌الدین محمد بن فخرالدین هندوشاه نخجوانی‌دیر (بو، بیرینجی‌نین اوغلودور).

 

آتا-بالا هندوشاه آدی ایله مشهور اولان هر ایکی یازیچی تورک اولاراق آذربایجانین نخجوانینداندیرلار.

آتادان داها چوخ بالاسی مشهوردور. اونا گؤره کی بالاسی فارس دیلینده چوخ مشهور اولان صحاح‌الفرس سؤزلویونو فارسجا-فارسجا یازیر. اونو بو گون ده درسلیک‌لرده اوخویورلار.


آتا ایسه صحاح‌العجم سؤزلویونو فارسجا-تورکجه یازیر.


🌿  صحاح‌العجم اثری‌نین منه داها ماراقلی اولان جهتی اثرین سونونداکی تورکجه اولان نثر بؤلومودور. بو بؤلومده، یازیچی فارس دیلی‌نین قراماتیکاسینی تورکجه بیر درسلیک کیمی ایضاح ائدیر. چوخ شیرین بیر تورکجه نثری وار. صحاح‌العجم مرحوم غلامحسین بیگدلی طرفیندن و ائله اونون اؤز خطی ایله، خطی بیچیمده چاپ اولوبدور. بو اثرین مولفی (یعنی آتا) هیجری ۷.جی عصرده یاشاییرمیش.

🌱 اؤیرنجی‌لیک زامانی هندوشاه‌لاردان ایکی باشقا اثر ده اوخوموشدوم. تجارب‌السلف تبریز دانشگاهی‌نین اوستادی مرحوم حسن قاضی طباطبایی‌نین تصحیحی ایله. بو اثر صحاح‌العجم یازاری‌نین باشقا مشهور اولان فارسجا اثری‌دیر.

 

🌿  ایکینجی اوخودوغوم اثر دستورالکاتب‌ اثری‌دیر. بونو ایندی خاطیرلایا بیلمیرم هانسی هندوشاه‌ین اثری ایدی. آتا یوخسا بالا (کیتابی، کیتابخانادان آلمیشدیم) بو اثر آذربایجان تدقیقاتچیسی پروفسور عبدالکریم علیزاده‌نین تصحیحی ایله باکی شهرینده چاپ اولموشدور.

🌱صحاح‌العجم اثری‌نین نثریندن نمونه:

بیلگیل کیم مصادر پارسی‌نین علامتی اولدر کی جمع آخرنده نون اولا ساکن اولدوغی حالده مثال دانستن قچن [هاچان] اول نونی کدرسک [گؤتورسک] و اول نونون ماقبلینی ساکن قیلسک ماضی غایب اولور مثال دانست...


 ی.س:

اثرلرین موضوعسوندان آسیلی اولمایاراق ساده‌جه تورک دیلینده یازیلان اثرلری ساوونوب منیمسه‌مک بو گونکو آراشدیریجی‌لارین گؤره‌وی، اوخوجولارین ایسه ماراق چرچیوه‌سینه گیرمه‌سی بؤیوک بیر آماج کیمی تامین ائدیلمه‌لیدیر.