.

آنلاییش‌لارین یئر دَییشمه‌لری
همت شهبازی

.

"م.میشوولو"نون (دکتر زهتابی‌نین) «قوی اولسون اون» (1372، ائلدار نشریاتی) کیتابیندا «حاجی صمدخانین مؤهورو» تاریخی حکایه‌سی، مشروطه و آذربایجان ملتی ایله قاتی دوشمن‌چیلیک ائدن صمدخان شجاع‌الدوله ایله آذربایجان شاعیری «حکیم لعلی» آراسیندا اولان ائپیزودیک بیر سوژئت خطی‌دیر. صمدخان، مشروطه مجاهیدلری‌نین اعدام حکم‌لرینی وئرن روس نؤکرچی‌لیینی ائدن آذربایجان والی‌لیینی داشییان بیر جلاددیر. او اعدام حکم‌لرینی امضالایارکن وردوغو امضالار بیر-بیرینه اوخشامادیغی اوچون روس امپراتورونون بونا آجیغی توتماسینی سانیر. بونا گؤره آدی، آذربایجان والی‌لییی، قافقاز قوبئرناتورو، بیر ده قرآن آیه‌لرینی اؤزونده عکس ائتدیرن بیر مؤهور قازان آختارارکن حکیم لعلی‌نی تانیتدیریرلار. او، آداملارینی لعلی‌نین مطبینه یوللاییر. اونلار مطبه هجوم ائدیرلر. مطبده خسته‌لر قورخویا دوشور. قورخدوقلاری آندا بئله ایفاده‌لر دیللرینه گتیریرلر:
-آقا بیزیم گوناهیمیز یوخدور، بیز مستبدوخ
-بیزیم عایله‌میزده هئچ مشروطه‌خواه یوخدور.
-آقا بیز اوروس تبعه‌سییوخ (ص15)
صمدخان او قدر ظلم و مشروطه‌چی‌لری اعدام ائدیر کی بوتون او دؤور انسانلاری مشروطه‌نین یوخ، استبدادین خئییرلی اولماسی اینانجینا گلیرلر. ایکی مثبت-منفی آنلاییش بیر-بیرلری ایله یئرلرینی دَییشیرلر. انسانلار مستبد اولماغی، اؤزلرینه جان‌گارانتیسی کیمی استفاده ائدیرلر. استبداد بیر مثبت آنلاییش کیمی اؤزونو گؤستریر. بئله‌لیکله تاریخ بویو زور، گوج، اقتدار هر بیر آنلاییشی اؤز خئیرینه چئویریب تاماملادیغینی باجارمیشدیر.
**
وورغولانماسی گره‌کیر کی بو اثرده گئدن حکایه‌لرین تئکنیکی قصورلارینا گؤره اونلاری حکایه حساب ائتمک اولماز. یازیچی اؤزو ده بونلاری خاطیره سانیر.

موغان- 25/6/1402