تذکره‌چی‌لیکدن نظریه‌یه دوغرو

همت شهبازی

بو گونلر بئینیمی مشغول ائدن موضوع، تذکره‌چی‌لیک، ادبیات‌شناسلیق، ادبی تنقید و نظریه موضوع‌لاری‌نین آچیقلاماسی و تورکجه‌میزده بو موضوعلاردا یازیلان اثرلری آراشدیرماقدیر.چتین‌دیر. اونا گؤره کی #تورک_دیللی کلاسیک ادبیاتیمیزدا مستقل اولاراق بو موضوعلاردا اثرلریمیز یوخ حددینده‌دیر. آخوندزاده ایله باشلایان یئنی تنقیدچیلیک، ادبیات‌شناسلیغیمیزدا دا فریدون‌بی‌کؤچرلی‌نین یازیلاری اوخودوقدا بیر آز اورک‌آچان مقاملارا چاتا بیلیریک.🌿 ادبیات‌شناسلیق، تذکره‌چیلیکدن یارارلاناراق سیستئملی ادبیات اوزره تدقیقاتلا یاناشی نظری گؤروش‌لری ده اورتایا قویماقدیر. بونو فریدون بی کؤچرلی‌نین ادبیات‌شناسلیغیندا گؤروروک. او تذکره‌لرده اولدوغو کیمی، شاعیر و یاخود یازیچی‌نین عنعنه‌وی اولاراق حیاتی‌نین کرونولوژی تاریخیندن دانیشمیر. بئله حاللاردا توخوندوغو زاماندا، اونلاردان مؤلفین اثرینه ایشیق سالان آنلارا اشاره ائدیر.🌿 تنقید: دیوان ادبیاتیمیزدا، پوئتیکایا عاید اولان داها دوغروسو بو نوع ادبیاتین استفاده ائتدییی ادبی-بدیعی صنایع‌لری ایشیقلاندیران مستقل اثره شاهید اولموروق. بو ادبی بیلیک‌لر، عمومیتله هر بیر شاعیرین دیوانیندا سَپه‌لنمیش کیمی گؤرونور. بعضا بیر شاعیرین دیوانینا سپه‌له‌نن گؤروشلر بیر-بیری ایله قارشی‌-‌قارشییا دورور. بونا گؤره بونلارین آراسیندان ییغجام بیر ادبی‌–نظری گؤروش آلماق چتین‌دیر.البته بونون عکسی ده صادیق‌دیر. بعضی‌لری‌نین بلاغت علمینه عاید اولان ادبی‌-‌بدیعی صنایع‌لر اوزره سس‌لندیردیک‌لری ادبی گؤروشلرینی بیر یئره توپلایاراق نظاملاشدیردیقدا، اونلارین بلاغت علمینه، سؤز صنعتینه یوکسک درجه‌ده بلد اولدوقلاری اورتایا چیخیر. بو زامان، اونلارین تمثیل ائتدیک‌لری سؤز صنعت‌لری اوزرینده بیلیک‌لی اولدوقلاری، ائله بئله‌سینه شعر یازمادیقلاری بللی اولور.🌿 نظریه‌دن مقصد، یالنیز ادبیات اوزرینده یورودولن دوشونجه‌لر دئییل؛ ادبی تنقید و یا ادبی نظریه‌لر ده دئییل. اوندان مقصد، ادبیاتا اولان درین و گئنیش، عینی حالدا ال‌وئریشلی دوشونجه بوجاغی‌دیر. اونا اولان تانیشلیق ایسه، بیلیشسَل(معرفتی) تانیشلیق‌دیر. یعنی نظریه، ادبیاتی بدیعی‌لیک باخیمدان آراشدیردیغی حالدا هم ادبیاتی بیر بدیعی متن کیمی یوزور، هم ده بدیعی متن یوزومو، توپلوم و انسانین تانیتیمی اوزرینه استفاده ائدیر. بئله‌لیکله ادبیات بیر متن اولدوغو کیمی، انسان و اونون حیاتی دا بیر متن ساییلیر. نظریه، بو ساحه‌لر آراسیندا آیری‌سئچکیلیکده دورمادان اونلاری عمومی و بوتؤو بیر متن کیمی دوشونور.