مین ایللیک مخاطب آختاریشی همت شهبازی

 

مین ایللیک مخاطب آختاریشی

همت شهبازی

 

🌿 ایللر اؤنجه سیدجواد طباطبایی آذربایجانلی‌لاری تورک اولمادیغینی دئیه‌رک دیللرینده یازیلان اثرلری ده سورغو آلتینا آلدی. او «آذری دیلینده [ایفاده اونوندور] هانسی بشری مدنیت قایناقلاری واردیر کی آذری مدرسه‌لر آچماق ایسته‌ییرلر؟!» ایفاده‌سی ایله آذربایجان دیل و مدنیتینی ده گولونج اودونا توتموشدو. بو گونلر دکتر #شفیعی_کدکنی‌نین ده یئنیدن اؤنجه‌لر دئدییی دانیشیقلارینا مثبت-منفی باخیشلارلا یاناشانلار اولدو. بونلارین یئنیدن اورتایا چیخماسی، یئنی باشلانمیش منوفارسی کامپانیاسی ایله ایلگیده اولاراق گونده‌مه گتیریلدی. منجه بو کامپانیا بیزی داها دا فارسجا یازماغا طرف سوروکله‌دی. یازیلان یازیلار، بیزیم آجی‌لاریمیز اولسا دا یئنه ده یازیلاری فارسجا یازماقدا اودوزان طرف بیز اولدوق.

🌱 من بونلارین دئدیک‌لری ایله ایشیم یوخدور. بونلار نه بیرینجیسی، نه ده سونو اولاجاقلار! چونکی هر زامان هله فارس حاکمیتینی دئمیرم، حتتا دئموکراتیک فیکیرلشن، دایم انسان حاقلارینی دؤش‌لرینده شعار ائدن فارس آیدین‌لارینی دا بئله، ایراندا اولان باشقا دیل و مدنیت‌لره مثبت باخیشدا اولمادیقلاری دوشونجه‌سینده اولموشام. داها دوغروسو باشقا دیللی انسانلارین حاقلاری، اونلارین حیمایه ائتدیک‌لری «انسان حاقلاری» چرچیوه‌سینه داخیل دئییل‌دیر.

🌿 مسئله نه‌دیر؟ مسئله اؤزوموزوک. بو گون بیزه تحقیر ائدیجی باخیشلارین یؤنلمه‌سی‌نین سببینی اؤزوموزده گؤرورم. اونلار بیزیم کئچمیشیمیزه و یا خود ایندیمیزه گؤز گزدیره‌رک دوغما دیل و مدنیتیمیزده بیر شئی‌لرین اولمادیغینی وورغولاییرلارسا نییه بونا قیجیقلانمالییق؟! کئچمیشده طباطبایی دئمیشکن «بشری مدنیت قایناقلارینا» چئوریلن بوتون اثرلری و یا خود بو گون آغیز دولوسو #حکیم_نظامی‌دن فخرله سؤز آچان دکتر کدکنی‌نین سؤزلری نه دن بیزی اینجیتمه‌لیدیر. بیز بیلرکدن یا بیلمه‌دن اؤزوموز بونو ائتمیشیک. نظامی‌دن ایندییه قدر فارسجا یازانلاریمیز عینی ایله ایندیکی‌لر کیمی مخاطب (دینله‌ییجی) آرخاسیندا اولموشلار. گؤره‌سن بو مین‌ایللیک مخاطب آختاریشی هاچان اؤز دؤورونون سونونا چاتاجاقدیر؟!

🌱 سؤزومون جانی:
او زاماناجاق کی اؤز دیلیمیزده یازمامیشیق، مین ایل نه‌دیر کی! عؤمور بویو بیزی تحقیر ائدن‌لر اولاجاقدیر. اوزاق‌باشی یوخ، بلکه یوز ایلدن سونرا دکتر کدکنی، طباطبایی‌نین تؤره‌مه‌لری بوندان دا آجی سؤزلر بیزه دئدیلر. او دئیه‌جک کی تومانی‌نین باغی قاچمیش آذربایجانلی تورکون کیملییی بئله یوخ ایمیش.

سیزجه اؤز دیلینده یازیب یاراتمایانلاری تحقیر ائتمزلرمی؟!

#تورکجه_یاز

 

ادامه نوشته

بوغاناق رومانیندان بیر پارچا

بوغاناق رومانیندان بیر پارچا

🌿 کیتاب اوتداماغون نه‌دی درسی باشیما چالماغون نه‌دی..؟ اون دؤرد ایل ائی اون دؤرد ایل قویدوم درس اوخودون.. بیلدون آخی نه گونده اوخودیم.. بیلمه‌دون کی.. یادوندادی مدرسه‌نین اوّل ایلی او شووق ذوغینان گئتدییم مدرسه‌دن قاشدیغیما نه ائله‌دون دای..؟ دئیینمه‌لروندا فخرینن باشیما چالدوغون او اون دؤرد ایلین دَیقه‌به‌دَیقه‌سینده تحقیر اولمیشام.. بئشه‌جن پنیر کره گوجونه کارنامه آلان بیر اوشاغی بیر شهرده مدرسییه یوللادون کی نه دیل بیلیردی نه ده دیلین توشونن واریدی.. انتظاروندا واریدی مهندیسدن دوخدیردان زاتدان اولا.. گؤر اولمادی.. هئش واخت بیلمه‌دون او درسه مدرسییه شووغی ذوغی اولان اوغلووا مدرسه نه‌ییدی.. اوّلینن قره‌باسدیدی.. اؤودن مدرسییه گئدننن ویرهاییدی چال چاتداسین تا گله‌نه‌جن.. آغزیمی آشمازدیم‌ کی‌ گولینج اولارام.. قورخومدان یئتیم اوشاخلار کیمین دووار دیبینه قیسیلاردیم کی ویرانناری گؤره بیلم.. ناظیمین قورخیسیننان اؤزومنن بالاجا اوشاخلاردان کؤتح یئییردیم.. آخی دیل بیلمه‌دییمه همه‌شه گوناهکاریدیم. کیلاسدا کی نه کیلاس.. جهنم ایدی.. هر زنگده بیر یول ازیلمح میجه‌میدی.. کؤتح یئمحدن کؤته‌یه سیمیتان اولمیشدیم.. تاخدا قاباغینا گئتمح. وای وای.. یادیما توشنده سوموحلریم گیزیللی‌ییر.. اؤلومنن ده چتین ایدی.. کؤتح یئمه‌ییمین تای‌توشلاریما تفریح اولماسی نه بیلیسن نه‌ییدی.. من اؤلیب اَریینده قیرخ‌بئش اللی نفر اوره‌حدن‌ سؤوینیب‌ گولوردی.. معلیم چاغیرمییاندا دا کئف ائله‌مح‌لرینه‌ گورا یادینا سالیردیلار.. سورالار یولین تاپبیشدیم.. اللریمی آچیب دوز گئدردیم معلیمین یانینا.. «بیلمیرم» دیینده اوشاخلارین او مَسغرئینن گولمح‌لری دده‌می یاندیراردی.. معلم آدیمی قویمیشدی آقای بیلمیرم. آقای بیلمز.. تُرک بیلمز..

(#بوغاناق رومانی، محمد ملک‌نژاد، 1396: 3-201).
 

تورکجه یازاق / همت شهبازی

تورکجه یازاق 

بعضی‌لری‌ دیلی یانلیش یازماقدانسا، یازماماغی توصیه ائدیرلر.
آنجاق اؤله‌زیمه‌یه طرف گئدن دیلی قوروماق اوچون اونو دایما وردیشده ساخلاماق گره‌کیر. بونون یولو ایسه یازماقدان، خصوصی ایله نثردن کئچیر. نثر، دیله کیملیک وئریر. اونون استفاده‌چیسینه ایسه ملی اؤزونو درک (خودباوری ملی) بخش ائدیر.

#همت_شهبازی

Bəziləri dili yanlış yazmaqdansa, yazmamağı tövsiyə edirlər.
Ancaq öləziməyə tərəf gedən dili qorumaq üçün onu daima vərdişdə saxlamaq gərəkir. bunun yolu isə yazmaqdan, xüsusi ilə nəsrdən keçir. nəsr, dilə kimlik verir. onun istifadəçisinə isə milli özünü dərk bəxş edir.

 

بوغاناق رومانیندا باخیش بوجاغی و شعور آخینی یازان: همت شهبازی

 

بوغاناق رومانیندا باخیش بوجاغی و شعور آخینی 

یازان: همت شهبازی

-بوغاناق (مولفی مرحوم #محمد_ملک‌نژاد) رومانی، رومانین ایلکینده باش اوبرازینی بوغاناغا، بورولغانا سالدیغی کیمی ائله ایلک آندان دا سیرلی تحکیه‌سی ایله، سئحیرلی ایفاده اوسلوبو ایله اوخوجوسونو دا بورولغانا سالیر. بورولغان اوخوجونو اؤز ایچینه چکیر عینی ایله باش اوبرازینی اؤز ایچینه چکدییی کیمی.
#بوغاناق رومانیندا #تحکیه‌چی (راوی)، زامان ماشینی کیمی‌دیر. زاماندان زامانا درحال سیاحته چیخان بیر تحکیه‌چی گئدیب چاتدیغی زامان کسیمینده اؤزونو چوخ راحات حیس ائدیر.

اوچ نسلین #تحکیه (روایت) موضوعسو اولان بوغاناق رومانی، اؤزونون تحکیه‌چیسینی ایکینجی نسیلده یعنی اورتا نسیلده احاطه ائدیر. تحکیه‌چی مصطفی یا ماتانین دیلی ایله دئسک میسدانا اثرین باش‌قهرمانی اولاراق اثرین ایچینده اشتراک ائدیر. بئله تحکیه‌چییه، قهرمان تحکیه‌چی (راوی قهرمان) دئییلیر. قهرمان تحکیه‌چییه، مداخیله‌چی تحکیه‌چی(راوی مداخله‌گر) ده دئییلیر. یعنی بوتون سوژئت بویو، یا دقیق دئسک تحکیه بویو، تحکیه ماجرالاریندا اؤزو ده اثرین قهرمانی یا کاراکتئری اولاراق اشتراک ائدن کاراکتئره مداخیله‌چی قهرمان دئییلیر. مداخیله‌چی قهرمان، یازارین یئرینه اوتوراراق اونون یئرینه سوژئت‌لری سؤیله‌ییر.
اثرین بوتون بؤلومونده، اصیل یازیچی تحکیه‌ چرچیوه‌سیندن کناردا قالاراق اونون رولونو «من‌تحکیه‌چی» (راوی اول شخص) اولان باش قهرمان یئرینه یئتیریر. بو تحکیه واسیطه‌سی ایله اوخوجو، مؤلفی اونودور. بونون باشقا کاراکتئرلرده، من‌تحکیه‌چی بئینینده آخان دیلی ایله تانیش اولور. روماندا بیر یئرده مؤلفین تحکیه‌ده اولان حضورونو بیلیریک: او دا رومانین سون بؤلومودور. بو بؤلومده مؤلف، اؤزونون اساس کاراکتئری اولان «من‌تحکیه‌چی مصطفی»نی، اونون ساییقلاماقدا اولماسینی، یوخو ایله کابوسلار گؤردویونو، روحی سارسینتی‌لارینی اوخوجو ایله بؤلوشدویو حالدا، بو کاراکتئر حاقدا باخیش بوجاغی بیلدیردییی زاماندا گؤروروک. بو بؤلوم ایسه اوچونجو شخص دیلی ایله سؤیله‌نیلن بیر بؤلومدور.

بئله‌لیکله اثرده اوچ #باخیش_بوجاغیندان (زاویه دید) استفاده ائدن یازیچی اونون تحکیه اوسلوبوندا باجاریقلی بیر یازیچی اولماسیندان خبر وئریر. اثرده باخیش بوجاغی اوچ‌لشیر:

 

ادامه نوشته

آرباتان || محمدرضا لوایی یازان: همت شهبازی

 

آرباتان || محمدرضا لوایی 

یازان: همت شهبازی

🌿 «آرباتان» رومانیندا ابدی‌لشمک، اؤلومسوزلوکدن سؤز گئدیر. ابدی‌لشمک، یازماقدیر. یازیچی‌نین یارادیجیلیغی اونون اؤلومسوزلویودور...

🌿 تحکیه‌چی میستیک بیر یاشانتی ایچینده‌دیر. نئجه دئیرلر عرفانی گزینتیده (سیر و سلوک)دیر. گاه مریددیر گاه مراد. رومانین ایلک صفحه لرینده «هادی» آدلی دوستو الینده اولان چلییی سیمبولیک اولاراق تحکیه‌چی «معرفت»ـه وئریر و بونونلا ایلک باشلانغیجدا او، بیر عرفان یولچوسو کیمی چلیک واسیطه‌سی ایله قاراسئودالی بیر میستیک دونیانین گزینتیسینده سرخوش کیمی داورانیر. او، هر زامان اؤزونون ایچینده اولان نفسی (nəfs) ایله چاققیشیر. بو عرفانی گزینتیده «آدا» قوجا قاری و قوجا کیشی ایله یاشایان گؤزل بیر قیزا یعنی «دونیا»یا راست گلیر.
«دونیا»، «معرفت»ی ایدئال بیر دونیانی یعنی #آرباتان دونیاسینی کشف ائتمه‌یه چاغیریر. آرباتان اؤلکه‌سی «دونیا»نین اوتوپیاسی‌دیر. او دوشونجه‌سینده مغلوبیته اوغرامیش بیر یئنی انسان‌سئور #ماتریالیست‌دیر. «دونیا»، تحکیه‌چینی داها چوخ یئر کوره‌سینده یاشایان انسانلارلا اولماغا، اونلارین قایغیسینا قالماغا و دردلری ایله یاشاماغا چاغیریر...

بئله‌لیکله آرباتان همان #اوتوپیادیر. همان ادراک و معرفت‌دیر. بو معنوی دَیر تحکیه‌چی‌نین آدی ایله ده سیمبولیزه (آدی «معرفت» اولان تحکیه‌چی شاعیردیر) اولور. بو صحنه ده «دونیا» یول گؤسترن‌دیر، مراددیر. معرفت ایسه یول آختاران.

🌱 رومانین اساس موتیوی انسانین داخیلی سیاحتی اساسیندا قورولور. #صوفیزمده اؤنم داشییان داخیلی و معنوی تمیزلیک، بو رومانین دا اساس موتیولرینه گیریر. بونا گؤره #میستیسیزمین بیر چوخ عمل، حرکت و داورانیشلاری سیمبولیزه ائتدییی کیمی بو روماندا دا انسانین معنوی دورومو سیمبولیزه اولور. من دئیردیم کی بو #رومان، نثر اوسلوبوندا یازیلان یئنی عصرین میستیک رومانی‌دیر...

🌿 بو رومانین اؤنملی اؤزللییی اونون #شعرسل تحکیه‌سینده، شعرسل تخیل و خیالی اویدورمالاردیر. شعرسل نثر درحال اؤزونو گؤستریر. اونا گؤره کی بو نوع نثرده، دیلین گئرچک آخاریندان استفاده اولونمور. رومانی شعرسل‌لشدیرن عامیل‌لردن بیری ده انتزاعی کلمه و فعل‌لردن استفاده ائتمکدیر. کلمه‌لر، فعل‌لر چوخ زامان ال چاتیلان، لمس اولونان کلمه و فعل‌لر دئییل.

🌱🌿🌱🌿

ادامه نوشته

قیرمیزیم || همت شهبازی

 

قیرمیزیم || غفور امامی‌زاده

همت شهبازی 

🌿 #غفور_امامی‌زاده‌نین «قیرمیزیم» آدلی حکایه‌سی، #کاشغرلی حکایه یاریشماسیندا اؤدول قازانان ایلده، دوستوم #هادی_قاراچای جنابلاری بو یاریشمادا #ژوری (داوری) هیئتیندن اولماسینی منه تکلیف ائتدیکده ایکی مسئله‌یه گؤره قاتیلا بیلمه‌دیم:
بیرینجیسی #آذربایجان_شعرینده_مدرنیزم کیتابیملا مشغول اولدوغوم اوچون
ایکینجیسی ایسه، یاریشمایا گلن حکایه‌لری بیر هفته ایچینده اوخویوب اؤز سئچیم‌لریمی ائتمک اوچون واختین آزلیغی.

بونلاری دئمکدن مقصدیم اودور کی «قیرمیزیم» حکایه‌سی یاییلدیقدان سونرا اوخودوغومدا، اؤز اؤزومه دئییردیم کی یاریشمانین ژوری‌لیینی قبول ائتمه امکانیم اولسایدی بو حکایه منیم ان باشدا دوران سئچیم‌لریمدن بیری اولاردی....

🌿 قیرمیزیم حکایه‌سینده سئوگی ایله یاناشی اؤلوم قورخوسو دا یاشانیر. هر آن قارداشی طرفیندن سئودییی خوروزونو اؤلدورمک دویغوسونو یاشایان یاشار، اوخوجونو دا هر آن بو ایکی حیس (اؤلوم-سئوگی) آراسیندا چیین-چیینه دورماسینی گؤستریر. اصلینه باخدیقدا بورادا ایکی سئودانین بیر بیری ایله مبادله‌سی وار. یاشار خوروزا اولان سئوگیسینی، قارداشی رضانین سئوگیلیسی طرفیندن الده ائتدییی سئوگی مکتوبو ایله دَییشیر. بو دییشمک‌لیک اوخوجویا بیر سیگنال وئریر. اؤلومون سئوگی قارشیسیندا یئنیلدیینی. اونلار هر ایکیسی ده سئوگی‌نین اودوزانلاری یوخ، اودانلاری اولورلار؛ بیر بیرلری‌نین سئوگی یاراسینی ساغالدانلار اولورلار. حکایه‌نین سونوندا سئوگی‌نین غلبه چالماسی کئچمیش ناغیل‌لاردا کی بدیعی‌لییی جانلاندیرسا دا یازیچی‌نین هانسی طرفده دوردوغو معین‌لشیر. اؤلوم، سئوگی ایله قارا با قارا آددیملادیغی حالدا سونوندا یازیچی دا باخیشلاری ایله سئوگی‌نین یانیندا دوردوغونو آچیقجا اورتایا قویور.


#موغان - ۱۴۰۰/۸/۱۲

 

ادامه نوشته

اوستاد حبیب ساهیرله مصاحیبه‌دن

 

اوستاد حبیب ساهیرله مصاحیبه‌دن
(۲۴ آذرده، خزان و آذر شاعیری اوستاد حبیب ساهیری آنیریق)

«شوبهه‌سیز تورک شعری‌نین وزنی هئجا وزنی‌دیر. بو هئجا وزنینده تورک شاعیری مجبور دئییل سؤزلری، کلمه‌لری اؤز طبیعی آهنگیندن و قالیبیندن چیخارتسین... بئله‌جه من عروض وزنینده ده چوخلی شعرلر دئمیشم و بو شعرلر خوشبختانه هئچ تورکی شکلیندن و آهنگیندن خارج اولمور. بو دا چوخ دیققت ایستیر، چوخ زحمت ایستیر...»
.
«سربست شعر یا بیزیم دئدییمیز آزاد شعر دئمک اولور کی، بو عصرین و بو زمانین گوللو باغلاریندان اَسن بیر نسیم‌دیر، یا دا کی گؤیدن ائنن بیر ایشیق‌دیر، چوخ گؤزل بیر سبک‌دیر. منتها هر شاعیرین قدرتینده دئییل کی سربست یا آزاد شعر دئسین. بیر چوخلاری‌گؤتورورلر ساچماساپان بعضی شعرلر یعنی بحر طویل سبکینده بیر شعرلر دئییرلر چوخ زهله‌ گئتمه‌لی. اؤزلرینه چوخ گووه‌نیرلر. ائله ظن ائدیرلرکی شق‌ّالقمر ائدیبلر، بیر تازالیق‌گتیریبلر. قدیم زماندان بحر طویل وار ایدی. سربست شعرده قافیه اؤز‌-‌اؤزونه اوتوماتیک گلر. یعنی هئچ شاعیر ایسته‌مز کی، ایکی دنه مصرعی قافیه ایله باغلاسین. بیز بیرینجی دفعه آزاد شعری تورک ادبیاتیندان ائشیتدیک. او دا او طالع‌سیز شاعیر کی جوانلیغینی زنداندا کئچیردی. اونون شعرلری ایدی ناظم حکمت... من ده بیر چوخ زامانلار ایسته‌میشم کی، آزاد شعر دئیم... آزاد شعرلر دئین‌لر ایله منیم سلیقه‌مده بیر فرق واردیر. بیر چوخ شاعیرلر آزاد شعر دئیرکن او سیلابیک یعنی هئجا وزنی‌نین قایدالارینی نظره سالمیرلار. مثلا بیر چوخ چوخ زمان گؤرورسوز کی، بیر مصراع چوخ اوزوندور او بیریسی چوخ قیسادیر. اما من چالیشیرام کی، آزاد اولدوغو حالدا مثلا آلتیبئش گلسین، دؤرد ‌دؤرد گلسین. منیم عقیده‌مجه بئله شعرلر دئینده داها خوش‌آهنگ اولور، داها آرتیق خلقین خوشونا گلیر».

🌿 اوستاد شاعیریمیزین بو فیکیرلرینی دینله‌دیکده حقیقتا ده شعریمیزین سربست گئدیشاتیندا بیلیجی بیر شاعیرین دوردوغونو گؤروروک. بونو، اونون شعرلرینده ده گؤرمک اولور. سربست شعره بو قدر درین دوشونجه‌لی و بیلیجی بیر شاعیرله باشلاماغیمیزین دا اؤیونوله‌سی مقامی وار.

🌿 قایناق: #آذربایجان_شعرینده_مدرنیزم. کیتابیمدان

استانبولدا بیر قادین وارمیش آدی نوستالژی یازان همت شهبازی

 

استانبولدا بیر قادین وارمیش آدی نوستالژی

یازان همت شهبازی
 

استانبولدا بیر قادین رومانی، حادثه‌لر حکایه‌سی یوخ، دویغولار حکایه‌سیدیر. حادثه‌لر، بورادا رول اوینامیر. داها دوغروسو آکتیو حادثه‌ یوخدور. اولایلاشما جریانی بلکه‌ ده صیفیر حددینده‌دیر. بونلارین یئرینه، بول-بول دویغولارین سوژئت‌لنمه جریانی، هم اثرین شعرسل نقل ائتمه‌سینه، هم ده مونولوقا طرف یؤنلمه‌سینه سبب اولور. ایلک آندان تحکیه‌چی ایله کاراکتئر بیرلشیر. کیتاب الینده اولان کاراکتئرله تحکیه‌چی عینی اولور. یازیچی مونوگرافی یازیر. گؤزونون اؤنونده دوران کیمسه‌نین الینده کی کیتابین ایچیندن واراقلانیر اونون حیاتی (ص 16). یازیچی ایلک باشلانغیجدا کاراکتئرلری تانیتدیرارکن اؤزونو اونون الینده اولان کیتابین ایچینده گؤرور. بو، او دئمکدیر کی بیز رومان حاقدا رومان اوخویاجاغیق، بیر اوست‌رومانلا (فرارمان) قارشی‌قارشییا گله‌جه‌ییک. (ص13).

روماندا اوچ تحکیه‌چی (باخ ص 65) وار: کیشی تحکیه‌چی، قادین تحکیه‌چی و اوخوجو تحکیه‌چی (بونا یازار تحکیه‌چی ده دئمک اولار).
«هر ایکیسینی دینله‌ییرم» (ص55) جومله‌سیندن بللی اولور کی روماندا تحکیه‌چی قادین، تحکیه‌چی کیشی، تحکیه‌چی یازار واردیر. بیر باشقا و بلکه دقیق نوقطه‌ی نظردن دئمک اولار کی بو جومله «اوخوجو تحکیه‌چی»‌نین سؤزودور. «قارشیسیندا کی قادینا «استانبولدا بیر قادین»ین حکایه‌سینی اوخویور» (ص81) جومله‌سیندن بئله چیخیر کی بوتون رومانین بوتونلویونو تشکیل ائدن دؤرد حکایه‌نی چئوره‌ین تئما، سوژئت خطی و یازی اوسلوبو «استانبولدا بیر قادین» کیتابینی اوخویان اوخوجو تحکیه‌چی طرفیندن سؤیله‌نیلیبدیر. باشقا سؤزله کیتابین اساس تحکیه‌چیسی اوخوجودور. بونو کیتابین سونوندا بیلیریک. استانبولدا بیر قادین رومانی‌نین سونونا گلدیکده اوخوجونون دا روماندا اشتراک ائتدییی درحال بللی اولور. بو زامان اوخوجو رومانین ایچینده اولماسیندان هویوخور. چونکی او، بو آندا اؤزونون حیاتینی رومان شکلینده یازیلیب کیتاب اولدوغونو و سونرا دا اونو اوخودوغونو دویور. بئله‌لیکله کیتابا باشقا بیر تحکیه‌چی یعنی اوخوجو تحکیه‌چی کاراکتئری ده آرتیریلیر. من دئیردیم کی اثرده گئدن تحکیه‌چی‌لر، اوخوجو تحکیه‌چی تمثالیندا بیرلشیر؛ بوتؤولشیر.

 

ادامه نوشته

اوچوش || شعر: حسن ریاضی ( ایلدیریم )

اوچوش || شعر: حسن  ریاضی ( ایلدیریم )

 بولودسوز ماوي گؤيه ساري
اوجالدي آغ گؤيرچين
آرخايين آرخايين
                  اوچدو…اوچدو… اوچدو…

بير ميرواري دنه‌‌سي کيمي گؤروندو
                   ماوي‌ليين بوجاغيندا

اوره‌ييم چيرپيندي… چيرپيندي
حسرتلري سيلکينيب
نيسگيل‌لري سويونوب
اينجي‌لشيب، دينجلمک ايسته‌دي؛
                   آرزولارين قوجاغيندا
گؤيرچين اوچدو… اوچدو…

اوچوب يوخوما قوندو:
«ايکيجه خوروز ساواشدي
بيري قانا بولاشدي
قان آخدي چايا دوشدو
چايدان گؤيرچين اوچدو…»

گؤيرچين اوچدو… اوچدو…

قيزيل گوله بوکولموش يوخولاردان اويانديم:
آغزيمدا آلمالارين قيزيل دادي
اللريمده کپنک‌لرين توزا دؤنموش قانادي!
باشيمدا رؤيالارين هاواسي
کؤنلومده سئودالارين نيداسي
بير آياغيم گئجه‌ده
بيری گوندوزوده
اوچماق ايسته‌ييرم.

شفقلي اوفوقلري قوجماق ايسته‌ييرم.
سونسوز ماوي‌ليکده سوزوب،
قيزيل آلماني کهکشان بوداغيندان اوزوب،
اينسانلارلا پايلاشماق ايسته‌يیرم.

آچيلمازي آچماق ايسته‌ييرم
اوچولمازا اوچماق ايسته‌ييرم.

 

آیدینلانما دؤورونده اکینچی همت شهبازی

 

آیدینلانما دؤورونده اکینچی 

همت شهبازی

✍️#آذربایجان‌ آیدینلانما دؤورونون ایلکینده‌ فتحعلی آخوندزاده‌نی، اورتاسیندا #اکینچی‌لری، سونوندا ایسه «ملانصرالدین»چی‌لری گؤروروک. بونلار آنا دیللی یازان نماینده‌لردیر. بوگروپلاشمانی دؤورون معین ائدیجی شخص و یا آخیملاری ایله آدلاندیرماق او معنادا دئییل کی بونلاردان سونرا، باشقالاری‌نین تاثیری اولمامیشدیر. بونلارین ایچینده معین آیدین‌لاری دا یئرلشدیرمک اولار. اونلارین بعضی‌لرینه اشاره ائدیرم: آخوندزاده‌ گروپو آذربایجان آیدینلانماسی‌نین ایلکین گروپو اولاراق عباسقلی باکیخانوف، قاسیم‌بی ذاکیر، ایکینجی یعنی «اکینچی»‌لر گروپونا حسن‌بی زردابی، سیدعظیم شیروانی، محمدباقر خلخالی و اوچونجو یعنی ملانصرالدین‌چی‌لر گروپونا جلیل محمدقلیزاده، میرزه‌علی‌اکبر صابر، معجز شبستری و... داخیل ائتمک اولار. بونلارین ایچریسینه فارس دیلینده یازان آیدینلاریمیزی او جومله‌دن: زین‌العابدین مراغه‌ای، طالبوف تبریزی و باشقالارینی دا آرتیرماق اولار. بونلاردان ایلک و سونونجولار، داها چوخ کولتورل و انتئلئکتوال دوشونجه‌یه اوستونلوک وئریرلر. اورتادا قالانلار ایسه داها چوخ صنایع‌لشمه و اقتصادی حرکت‌لره. بونلاری اثرلریندن ده سئزمک اولار: اکینچی‌لر عمومیتله فابریکالار حاقدا، تجاری علاقه‌لر و اقتصادی آلوئرچیلیکله ماراقلانیرلار. حتتا بعضا تعلیم تربیه حاقدا یازدیقدا دا، بو استقامتی آرخادا ساخلامیرلار. ویاخود طالبوف تبریزی‌نین علمی‌کیتابلاری، سؤزونو ائتدییمیز اؤزللیک‌لری قاوراییرلار. مشروطه دؤرونون یئنیچی‌لرينه عاید اولان طالبوف، یئنی‌لیین اساسینی علمين ماهيتيني دَييشيدیريب گليشمه‌سي ايله باغلي بيلير. اونون فيكرينجه علم، عنعنه‌چی‌‌لييندن ال گؤتورمه‌لي و يئني ايلكه‌لرله و چاغين گئديشاتي ايله ايره‌ليلمه‌لي‌دير.

آذربایجان دوشونجه ‌آخاری‌نین‌ دَییشیلمه‌سینده ایلک‌ آیدینلانما متفکرلری‌نین اؤنملی رولو واردیر. بونلار، ایره‌لیله‌مه‌نین ضیددینه اولان بوتون شابلونلاشمیش ساحه‌لرین قورولوشونو پوزماق ایسته‌ییرلر. اونلارین دوشونجه‌لری سیستماتیک اولماسا دا اساس ساحه‌لره او جومله‌دن تحصیل (اؤرنک اوچون #اکینچی قزئتینده گئدن مباجثه‌لر) دینی خورافه‌لردن آرینماق (م.ف. آخوندزاده، ح. زردابی، ج.محمدقلیزاده)، علمی دیل یاراتماق (علی‌بَی حسین‌زاده، زردابی...)، عموم‌کوتله خئیرینه اولان اساسی و اجتماعی قانونلار یاراتماق (حاجی زین‌العابدین مراغه‌ای، زردابی)، تجروبی علم‌لری انکشاف ائتمک و... توخونورلار...

#آذربایجان_شعرینده_مدرنیزم کیتابیمدان صص ۶-۴۵

ادامه نوشته