صاندیقچا_ادبیاتی : همت شهبازی
صاندیقچا ادبیاتی
همت شهبازی
#آذربایجان_شعری، #فرقه حکومتیندن سونرا، #سوبیئکتیو_سورگون یاشادی. بونون باشقا آدینی «صاندیقچا ادبیاتی» آدلاندیرماق ایستهییرم. بئله کی یازیلان شعرلر، یارانان ادبیات، هر بیر شاعیر و یازارین «صاندیق آرخیوینده» مجبورا ساخلانیلدی. بو «صاندیقچا»نین آغزی انقلابدان در حال سونرا آچیلیر. آغزی آچیلان صاندیقچادا هر نه تاپماق اولوردو. تلمـتلهسیک و اوزرینده هئچ بیر دَیشیکلیک ائتمهدن چاپ اولان اثرلر، واختیـواختیندا کی یازیلان #شعرسل اولمایان استقامتلری بیزه یؤنلندیریردی. شعرلر «صاندیقچا»یا نئجه قویولموشدوسا، او جور دا چاپا وئریلدی. بو شعرلرین مضمونونون اساس ائینهمی داها چوخ «سولچو»لوقدان قایناقلانیردی. بو ایسه، او دؤورون اساس موتیوی ایدی. تاسوفله بو شعرلرده مدرن شعرین ائلئمئنتلری چوخ آز و بیر آز دا باشیسویوق یاناشاریقسا یوخ حددینده ایدی.
بئله دئسک یاخشی اولار: چاپ اولان بو شعرلرین چوخ فایزینی تَرَزینین بیر گؤزونه و « #اوختایین» «ایشیق» اثرینی باشقا گؤزونه قویساق، اوختایدا اولان مدرن شعرین ائلئمئنتلرینی داشییان شعرلر تَرَزینین گؤزونو آغیرلاشدیراردی. چوخ غریبهدیر: اسکی شعریمیز، سربست یاشاماق امکانی اولاراق، متافیزیکا صاندیقچاسیندا: یعنی یئنه ده یاشادیغی انسانلاردان، طبیعتدن، حیاتدان اؤزونو گیزلهدیردی؛ «صاندیقچا ادبیاتی» دؤنمینده ایسه، شاعیر و یازار سربست اولمادان مجبورن اؤزونو گیزلهدیر. هر ایکیسینده: انسان، حیات، طبیعت گیزلهنیر؛ اؤزونه قاپیلیر. بو طالعه و ملتیمیزین کؤلگهده قالماسینا دوشونمک هر بیر اورهیی، خصوصیله تدقیقاتچی اورهیینی سارسیدیر. دوزونو دئسم کلاسیک ادبیاتیمیزین ائلئمئنتلری واسیطهسی ایله، خلقیمیزین یاشام طرزینی آییرد ائدیب اوزه چیخارا بیلمیرم. عینی حالدا «صاندیقچا ادبیاتی» دا بونا تای. حال بو کی خلقیمیز هر ایکی دؤورده اؤز گوندهلیک حیاتینی یاشایاراق بو گونه گلیب چاتمیشدیر. خلقیمیزین «صاندیقچا ادبیاتینی» دوشوننده، یالنیز اونلارین حیاتیندا #دیل_یاساقلیغی صورتی فیقورلاشیر؛ و بو، فاجعهنین بوتون بؤیوکلویودور. اونون کؤلگهده قالان حیات سیستئمیدیر.
بوردا «صاندیقچا ادبیاتینی» قیناماق ایستهمیرم. اونون بوینوبوروق و باشی قاپازلی قالماسینی قابارتماق ایستهییرم.
آنجاق مسئلهیه دویارلیلیقلا یاناشماق اولماز. چاپ مسئلهسینده نسبی شرایطین یارانماسی یوخاری فاییزدا بو نتیجهیه چاتماق اولار کی عمومیتله بو دؤنم شعرلر چاپ اولونان زامانین شعرلری یوخ، ملی حکومتله انقلاب آراسی، اؤزللیکله 40.جی اون ایللیکدن سونرا یازیلان شعرلردیر. بونا گؤره ده بو نوع شعرلرین مضمونوندا عمومیتله #سولچولوق دوشونجهسی حاکیم موضوعدور. بو شعرلرده تکجه فهله حاقدا یازیلان شعرلری نظره آلدیقدا یوخاریدا دئدییمیز مسئلهنین نه قدر دوغرو اولدوغو اوزه چیخاجاقدیر. بیزجه بو شعرلر کئچمیشه دؤنوک شعرلردیر. داها دوغروسو بونلار اؤز زامانینین یوخ، قاداغان اولان بیر زامانین شعرلریدیر. هئچ بیر دیشیکلیک وئریلمهدن شعرلرین تلمتلهسیک چاپا وئریلمهسی اونو گؤستریر کی شعریمیز زامانینین شعری دئییل. بعضن زامانا عاید اؤزللیکله انقلاب، امپریالیزمین علیهینه یازیلان شعرلر ده کیتاب کیمی یوخ، #درگی و یا #قزئتلرده چاپ اولماغا امکان تاپیر. تاسوفله بو کیمی شعرلرده کئچمیش شعرین مضمون قالیقلاری واردیر. انقلابین #امپریالیزمه قارشی مبارزه شعاری اونا گؤره بو دؤنم شاعیرلریمیزین خوشونا گلیر و دستکلهییردی کی اونلارین سولچولوق دوشونجهسی ایله اوست اوسته دوشوردو. بو دوشونجه و مضمونو من پیسلهمیرم: آنجاق بو مضمونلار، بدیعی بیر چالارلا اولسایدی طبیعی کی شعر کیمی قورونوب قالاردی. شعرلرین اؤتری مضمونلاری و فورم باخیمیندان شعر تکنیکلریله اویوشماماسی شعریمیزی بؤیوک بیر اوچورومون داوامچیسی و سونرالاردا اونا استقامت وئرمهسینه گتیریب چیخاردی. 1360.جی ایله قدر یاییملانان شعر کیتابلارینا باخدیقدا بیر #فهله (پرولتار) ادبیاتینین یارانماسینی تصدیقلهنیر. تاسوفله بو شعرلری بعضن یومروق ائدیب #شعار کیمی استفاده ائتمک اولور. بو شعرلر عمومیتله قافیهلی و وزنلی شعرلردیر. فورم باخیمیندان بدیعیلیکدن اوزاق و #مدرن_شعر تکنیکلریله اویغون گلمهین شعرلردیر. ظنیمجه کئچمیشی آنیمساییب و او گونلرین شعرلرینی چاپ ائتمک سئوینجی اوزون سوره شعریمیزی اؤزونه مشغول ائتدی.
«صاندیقچا ادبیاتی»نین گوندمده یاراندیغی زامان هؤولهسک اولاراق انقلابین ایلکینده چیخاریلان #مطبوعاتدا اؤز روحونو تاپیر. داها دوغروسو، بو گروپ ادبیاتیمیز «صاندیقچا»دا گیزلهنن ادبیاتلا مقایسه ائدیلدیکده نه قدر فرقلی اولدوغونو گؤرهجهییک. گیزلی «صاندیقچا»دا عمومیتله سادهلیک، #غیر_انتئلئکتووال و داها چوخ فهله صینیفینین شعارچی و گور سسله عکس اولدوغونو گؤروروک. بونلارین چوخونا اشاره ائتمک اولار:
@dusharge
آلوولو شعرلر ( #هاشیم_ترلان)، قیزیل قان ( #بختیار_نصرت)، آل شفقلر ( #باریش)، قورتولوش ( #یورداوغلو)، سئچیلمیش اثرلر ( #قافلانتی)، #ا_آلاودان دؤرد شعر توپلوسو: دومانلی گونلر، گونشلی سحر، آیسیز گئجهلر، بابک منظومهسی، و سایره.
بو سسلر ایللر بویو دیلیمیز یاساق اولدوقدا، #صاندیقچادا بوکولوب بوغولاندان سونرا ائشیدیلیردی. ائشیدیلن زامان،بو ادبیاتین آخاری، جیغیری دَییشیلمیشدی. بو زامان بو کیمی ادبیات حتتا اؤزلری طرفیندن ده بئله یازیلمیردی.بونا گؤره انقلابدان سونرا کی گوندهلیک مطبوعاتدا بیز « #مدنی» بیر موقع گؤروروک ادبیاتیمیزدا. باشقا سؤزله دئسک، سول حرکاتی اؤزو انقلابدا اشتراک ائدهرک یئنی بیر دورومون حیاتا گلمهسینده رولو اولموشدور.داها مبارزهنی بیر آلتئرناتیو کیمی سئچمیردی. مبارزه ائتدیکدن سونرا، سیاسی باخیمدان کنارا وورولدوقلاری نتیجهده اؤزلرینی انزوادا گؤردوکلری حالی یاشادیقدا، بونلار اوچون قالان تکجه آلتئرناتیو چیخیش یولو، «مدنی» فعالیت ایدی. انقلابین ایچینده یئرینی گؤرمهین، خارجی آلتئرناتیو اولاراق دا «سووئتلر» یاردیمیندان الینی اوزن سولچو جریانین یگانه یولو دا بو ایدی.یئنی دئوریمین « #نه_شرقی_ایله_نه_غربی» شعارینی اؤزونه نمونه گؤتوره بیلمهدییی حالدا «صاندیقچا ادبیاتی» نه شعارچی ادبیاتینی عکس ائتدیره بیلدی،نه ده پراکتیک اولاراق مبارزهیه باشلادی.بیر سوره کئچدیکدن سونرا، حتتا بو مدنی فعالیته ده امکان یارانمادی. «صاندیقچا»دا اولان ادبیات اؤز باشینا بوراخیلاراق، اؤزو اؤزونو سانسور ائتمهیه باشلادی. بو، اونون ان بؤیوک مغلوبیتی ایدی. بونون عیانی تمثالی #حبیب_ساهیرین بوتون هر شئیدن الینی اوزدوکده انتحاری ایدی. انقلابین ایلکینده «سحر»ین «ایشیقلانماسینا» اینانان شاعیر، حالقاواری مدنی-اجتماعی انتحارلارین ایلک قوربانلیسی اولور.
#صاندیقچا_ادبیاتینین #مدنی دؤنم (1360لار دؤنمی) فعالیتی حقیقتا ادبیاتیمیزین ان آکتیو چاغلاری اولور. بونلار کیتاب کیمی یاییلمیر. چونکی کیتاب کیمی یاییلان اثرلر ایللر بویو «صاندیقچا»دا بویاتلانمیش ادبیات ایدی. بونلارین ایچهریسینده آز سایدا قالارغی اثرلرین شاهیدی اولوروق. دؤنمین مدنی فعالیتینی بیز داها چوخ «درگی» و «قزئت»لرده گؤروروک. ساهیر کیمی عؤمرونون قوجا چاغیندا سئوگی ایله نشریه چاپ ائتمهسهده، بو درگیلرده هوسله یاخیندان اشتراک ائتمهسینین سببی اوندادیر کی یازار و شاعیرلریمیز یارانان فرصتلری الدن قاچیرماق ایستهمیردیلر. بو، اوزون سوره چکمیر. انقلابین ایلک ایکی ایلینی احتیوا ائدیر آز چوخ. اوندان سونرا مدنی فعالیت ده، «صاندیقچا» ایچینه قاییدیر. آنجاق بو دؤنه آچیق بیر صاندیقچا اولور.بو صاندیقچانین آغزی آچیق اولاراق سانکی «اونون ایچینده جین وار» دئیه دؤورون اجتماعی سیخینتی دهشتی نتیجهسینده آغزی آچیق صاندیقچایا یاخینلاشماق بئله ادبیاتچیلارین اؤزلری طرفیندن سانکی یاساق اولموش کیمی دهشت دوغوروردو. بئلهلیکله مدنی فعالیت یازیلمامیش آغ لوحهلره بنزهییردی.هئچ بیر کیمسه اونا یاخینلاشیب جیزیق چکه بیلمیردی. بو داها چوخ #پاسیو بیر دینجلیک، بلکه ده بیر نوع #عرفانا قاپیلماق، بیر نوع کناردا قالماق یا کنارا چکیلمک ایدی.
البتده بو اثرلر آراسیندا یئنی دئوریمه اعتراضلارین سسینی ده ائشیدیریک. داها دوغروسو صاندیقچا ادبیاتینین چاپ اولماسینین کناریندا یئنی دؤور شعریمیز ده چاپ اولور. بو شعرلرده فرقلی و گوندهلیک حیاتین تاثراتینی دویماق اولور. مثل اوچون #عزیز_سلامینین «ائللر جیرتدان اولاجاق» شعر توپلوسو 1359 دا چاپ اولدوغو حالدا اؤز دؤورونو عکس ائتدیریر. اثرده یئنی دئوریمه اولان اعتراضلار و بو جریانین علیهینه یازیلان شعرلرین ده شاهیدی اولوروق.
#ایران_عراق ساواشی ادبی چئورهدن چوخ، اقتصادی و اجتماعی دوروملاردا اؤزونو گؤستردی و بونون قیغیجیلملاری ادبیاتین دا لنگیمهسینه سبب قویدو. ساواش موضوعسو، بوتون ماراق و قایغیلاری اؤزونه طرف یؤنلتدی. اؤلکه آداملاری یا اؤلکهدن مدافعهیه دوشونوردو، یا دا ساواشین گتیردییی چتین دورومدان اؤزونو قورتارماغا.
60.جی اون ایللیین، اؤزللیکله سککیز ایل ساواش دؤورونده آرا سیرا درگی و قزئتلرده شعرلریمیز یاییملانیردی. یاییملانان شعرلرین دورومو گؤستریر کی شعریمیز چوخ سرگردان بیر دوروم یاشاییرمیش. یاری کلاسیک یاری یئنی (مدرن شعردن اوزاق) بیر سیرا شعرلرین شاهیدی اولوروق. سووئتلر اؤلکهسی پارچالانیر. تیکانلی مفتیللر قیریلیر. ملتلر بیر-بیری ایله ایلگیده اولور. بو آرادا اوزون زامان حسرتده و بو حسرتی شعرلرده یاشادان ملتین شاعیرلری بیر-بیری ایله ایلگییه کئچیر.
بوتون بونلار اؤز ائتکیسینی قویاراق یئنی نسیلده بیر ادبی دیرچهلیشه یعنی «مدرن شعریمیزین» یارانماسینا سبب اولور.
#
اوزرینده ایشلهدییم #آذربایجان_شعرینده_مدرنیزم آدلی کیتابیمدان بیر پارچا
https://telegram.me/dusharge
بو وئبلاگ ادبی - نظری وئبلاگ دیر بو ساحه لرده بوتون یازی لاری قبول ائده رک یازارلارین اؤز آدلاریلا یایماغا حاضیردیر