زامان-مکان کسیشمهسی (هلیا بشیرزاده / «هئچ اوزو یوخدو») یازان: همت شهبازی
.
زامان-مکان کسیشمهسی
(هلیا بشیرزاده / «هئچ اوزو یوخدو»)
یازان: همت شهبازی
.
هلیا بشیرزادهنین «هئچ اوزو یوخدو» (بوتانشر، 1398) حکایه توپلوسوندا «گؤزومو یوموب آچیرام» (ص6) حکایهسینین اوسلوبو داها چوخ ماراغیمی چکدی. بو حکایه، شعور آخینی بیر اوسلوبدا یازیلیبدیر. کیچیک حکایهده اوچ فرقلی زاماندا، اوچ فرقلی مکانی بیر-بیرینه دویونلهین یازیچی، دویونلرین حالقالاندیغی آنلاری دا باجاریقلا یئرینه یئتیریر. ایلک ائپیزودلا سون ائپیزود کند محیطینده کئچیر. تحکیهچی آنا، ایلک ائپیزوددا یعنی کند محیطینده بیر کندلی قیزدیر. او آتاسینین میندییی آتین ترکینه مینهرک تانینماز بیر یئره گئدهرک تومان-کؤینکلی بیر گلینله تانیش اولور. سون ائپیزودا گؤره بو گلین، همان تحکیهچینین آناسیدیر. آتاسینین آتی ایله آرخین قیراغینا چاتان تحکیهچی قیز، آتین سسی ایله سونرا اؤزونون قیزی اولان سارانین سسی واسیطهسی ایله حکایهنین مکان و زامانینی دا دَییشیر. آتاسینین ترکینده گئدن قیز، ایندی بیر آنا اولاراق خستهخانادا اؤز قیزینین سسی ایله اویانیر. خستهخانا پردهسینه لاکلی دیرناقلارینی اوزادان اؤز قیزینین دیرناقلاری واسیطهسی ایله حکایهنین مکانی دا، خستهخانادان ائوه چئوریلیر. حکایهنین سوژئتی بو دفعه ائوه آخیر. بئلهلیکله ائپیزودلار کیچیک بیر ایفاده و یا حرکت و دانیشیقلا، اولدوغو سوژئت خطیندن قوپاراق باشقا بیر سوژئت خطینه آخیر. بو، سانکی تحکیهچینین بیر آن گؤزونو یوموب آچیلماسی ایله اولایلاشیر. سونراکی زامان-مکان کسیشمهلری ده یوخاریدا دئدییم تئکنیکلرله بیر-بیرینه حالقالانیرلار.
بو حکایهده تئکنیک و بدیعی اوسلوب، اوستالیقلا یئرینه یئتیریلمهسینه باخمایاراق، ندنسه سونراکی حکایهلرده داها بو تئکنیک باجاریقلارینا شاهید اولا بیلمیریک. مثلا «بیر آشیغین غملی حکایهسی» (ص 14) حکایهسینده بیر دوزومه دئییلن سوژئت، حادثه و ایفاده اوسلوبو، کئچمیش ناغیل دئینلرین اوسلوبونو خاطیرلادیر. ناغیلسایاغی دئییلن حکایهنین سوژئت خطی، سرراستدیر. حکایهنین هم ایفاده قورولوشوندا، هم ده سوژئت و قورغو (طرح) قورولوشوندا ییغجاملیق یوخدور. سبب-نتیجهلرین (علت و معلوللار) باغلاری چوروکدور. ال وورماقلا قیریلیب بیر-بیریندن آیریلا بیلر. اونا گؤره ده «علاوه» و «آرتیق» یئرلری چوخدور. حکایهنین تحکیه اوسلوبونو یئنی اوسلوبلارلا ایفاده ائتمکله، اونو تئکنیکی بیر حکایهیه چئویرمک اولاردی. حالبوکی حکایه ده اولان تحکیه اوسلوبو، ناغیلواری بیر اوسلوبدور.
یا: «ایچیمده کپنک اوچور» (ص 26) حکایهسی ناغیل سایاغی سئحیرلی بیر حکایهدیر. داها چوخ اوشاق ناغیلیدیر....
یا: «سماعه فیرلانیر بارماقلاری» (ص 46) حکایهسینده سئحیرلی بیر ایفاده و حادثه ایله سوژئت خطی ایرهلی گئدیر. آنجاق رئاللیغا چئوریلمیر. ائله سئحیرلیلیکده قالیر. بونلارین ایکیسینین (سئحیرلیلیکله رئالیزم) یوغرولماسی نتیجهسینده حکایهده سئحیرلی رئالیزمه شاهید اولا بیلردیک؛ آنجاق بو، بئله اولمور. گوزگو قارشیسیندا الینی باشینا چکن قادین، سئوگیلیسی اولان کیشینین بارماقلارینی ساچلارینین آراسیندا قالدیغینی حیس ائدیر. سونرا او بارماقلاری ماسا اوستونه قویارکن موسیقییه قولاق آسیر و آیاق بارماغیندان آغری توتاراق بوتون گؤودهسینه و سونوندا دا ساچلارینا قدر آغرینین سیچرادیغینی گؤروروک...
■ قایناق:
سانجاق (مهد تمدن) ، ۲۰۰۱.جی سای، 1402/7/9
بو وئبلاگ ادبی - نظری وئبلاگ دیر بو ساحه لرده بوتون یازی لاری قبول ائده رک یازارلارین اؤز آدلاریلا یایماغا حاضیردیر