دونیایا شفق لر کیمی تانریم سپه لنمیش


(حروفیلیک و عمادالدین نسیمی اوزرینه)



رامین جباری



سید عمادالدین نسیمی، 1369-جو میلادی ایلینده شیرواندا دوغولموشدور. شاعیرین اثرلری نین تحلیلی، نسیمی نین شاماخیدا او دؤورون ان یاخشی علم مرکزلری نین طلبینه جاواب وئره جک بیر درجه ده تحصیل آلماسینی گؤستریر. او، کلاسیک شرق و قدیم یونان فلسفه سینی ، هابئله ادبیاتینی دریندن منیمسه میش، ایسلام و مسیحیت دینلری نین اساسلارینی چوخ یاخشی بیلیرمیش. سونرالار نسیمی، حروفیلیگین قوروجوسو، فضل الله نعیمی نین تاثیری آلتیندا حروفیلیگه اوز گتیرمیش و حیاتی بویو حروفیلیگی، آزربایجان، عراق، ترکیه و سوریه ده تبلیغ ائتمیش و سوندا 1417- جی ایلده حلب شهرینده آسیلاراق دریسی سویولموشدور.
 نسیمی، آنا دیلیندن باشقا عرب و فارس دیللرینده ده شئعرلر یازمیش و یازدیغی شئعرلرینین چوخوندا حروفیلیک دونیا گؤروشو ایله چیخیش ائتمیشدیر. بونون اوچون ده نسیمی نین شئعرلرینی آنلاماق اوچون اونون دونیا گؤروشوندن ده بیلگیلی اولماق لازیمدیر. 
حروفیلیک اولاراق بیلینن اینانج آخینینی ایکی اساس خصوصیت اساسیندا دیرلندیرمک لازیمدیر: باطینی لیک(esoterism) و حرفلر. حرفلردن دینی آنلام چیخاران هر اینانج آخینی حروفیلیک ایله ایلگیلی اولمادیغی کیمی، باطینی خصوصیتلی ایناجلارین هامیسی دا حرفلرله ارتباطدا اولمازلار. 
حرفلردن و رقملردن آنلام چیخارماق قدیم دؤورلرده، چوخلو کولتورلرده(فرهنگ)وارییمیش . بیر سیرالاری نین دوشونجه سینه گؤره، یازی نین تاریخی ایله باشلامیشدیر. میلاددان 500 ایل اونجه فیثاغورث ده بو ایشی گؤرموشدور. بوندان باشقا بیر سیرالاری دا "تورات" کیتابی نین تحلیلی اوچون حرفلردن یارارلانیردیلار. ایسلامدا "مقدس متن لری" حرف سویه سینده یوروملایان(تاویل ائدن) ایلک نمونه، 10-جو یوزایللیکده "منصور حلاج"دا گؤرونور. "منصور" ، "قوران"ین سؤزجوک آنلاملارینا باخاراق یوروم گتیرن " قرمطی"لرین بیر تبلیغاتچی سی ایدی. منصور اثرلرینده حرفلر و رقملرین " گیزلی آنلاملارینا" توخونان ایلک ایسلام حرفچی سیدیر. منصور حلاج، کائنات و تانرینی اینساندا گؤردویو اوچون ایلک دفعه" انالحق" سؤزونو دئمیش و بو سؤزه گؤره ده 922-جی میلادی ایلینده اعدام ائدیلمیشدیر. نسیمی نین شئعرلرینده منصورون آدی ایله چوخ اوزلشمک، ائله جه ده نسیمی نین " حق منم، حق منده دیر " سؤزو، بو دونیا گؤروشونون ایفاده سیدیر.  
حروفیلیگه گؤره، دونیا سسدن یارانیب. کائنات، سسین اورتایا چیخماسی ایله وار اولموشدور. سس، جانلی لاردا بالفعل، جانسیزلاردا بالقوه اولاراق واردیر. تانری نین ایلک بلیرلشمه سی "سؤز"(کلام) ایله اولموشدور. سؤز ایلک سببدیر و تانری نین مجرد بیر " ایچ دانیشماسی"(کلام نفس) علامتینده دیر. قطعی بیر گئرچگ اولاراق گؤرونن بو مجرد سؤز ، بیر سیرا اؤیه لره(عنصرلره) آیریلیر و بو اؤیه لر بیچیمینده خاریجی بیر خاصیت قازانیر. اصلینده سؤزون آیریشدیغی بو اؤیه لر حرفلردیر. عرب الیفباسی نین یعنی "قوران"ین 28 حرفی وار و بو عرب الیفباسینا، فارس دیلینده 4 حرف آرتیریلاراق ساییسی 32 حرف اولور . بو اوزدن نسیمی نین شئعرلرینده رقم و حرفلرله وورغولاندیغینی گؤروروک..
حروفیلرین دوشونجه سینه گؤره، تانری، اؤزونو اینسانین اوزونده "سؤز" بیچیمینده گؤرونر ائتمیشدیر. سؤزون اؤیه لری نین ساییسال(عددی) بیر دیری واردیر. اینسان اوزونده کی بورون "الف"، بورونون ایکی یانی "ل" ، گؤزلر ده "ه" حرفلرینی وئریر. بئله جه اینسانین اوزونده قرینه حالیندا یازیلمیش ایکی"الله" سؤزجویو اورتایا چیخیر. اینسان اوزونده حرفلرین اولماسی اینامی حروفیلرین تاثیری آلتیندا علویلره ده(قیزیلباش علویلره بیر سیرالاری گوران، علی اللهی دا دئییرلر. اما داها دوغرو ایفاده ائدن، قیزیلباش علویلر سؤزودور)کئچمیشدیر. علویلرده اینسان اوزونده قرینه حالیندا گؤرونن علی سؤزجویونون اولدوغونا اینانیرلار.علویلرین بیغ قویماق سببی ده، اینسان اوزونده گؤرونر اولان علی سؤزجویونون تام دوزلمه سی اوچوندور. بیغ اولمادیغی حالدا علی سؤزجویونون حرفلریندن اسکیک اولدوغو دوشونجه سینده دیرلر. بیغ مساله سی سونرالار کولتوره داشینمیشدیر. 
 اینسانین اوزونده آیریجا چئشیدلی جیزگیلر(خطلر) واردیر: ایکی قاش، دؤرد کیپریک و ساچدان یارانان یئددی جیزگی یه "آنا جیزگیلر" (خطوط امیه) دئییلیر. بو یئددی جیزگی نین دؤرد اؤیه (اود، سو، هاوا و تورپاق) ایله چارپیمی(ضربی) عرب الیفباسی نین 28 حرفینی وئریر. آیریجا ائرککلرده یئتکینلیکده اورتایا چیخان داهادا یئددی جیزگی واردیر. بونلار ساغ و سول یانلار آیری- آیری ساییلماقلا ایکی ساققال، ایکی بیغ، ایکی بورون توکو و بیر چنه آلتی توکو اولاراق یئددی جیزگی اولار و "بابا خطلر" (خطوط ابیه) آدینی آلیر. بئله جه یئتکین بیر ائرککین اوزونده جیزگی لرین سایی سی 14 دؤرد اولور. بو جیزگی لرین اؤزلری و اولدوغو یئرلر(حال ومحال) اولاراق حئسابلانارسا یئنه 28 حرفی وئرر.فضل الله نعیمی بو سایی نی 32- یه چیخارمیش و فارس دیلینده کی حرف سایی سینا چاتدیرمیشدیر. بو مؤوضوعدا حروفیلر بئله بیر آچیقلاما وئریردیلر:«تانری، اؤزونو مختلیف آشامالاردا(مرحله لرده) پیغمبرلر واسیطه سی ایله آچیقلامیشدیر. کائناتین اساس اؤیه لری اولان حرفلر، هر بیر یعنی پیغمبره اؤنجه کی پیغمبردن داها چوخ سایی دا حرفلر وئریلمیشدیر. "حضرت آدم"ه 9، " حضرت ابراهیم"ه 14، " حضرت موسی"یا 22، "حضرت عیسی"یا 24، "حضرت محمد(ص)"ا 28 حرف وئریلمیشدیر. بو وئریلن حرفلرین سایی فضل الله نعیمی ده 32 حرفدیر ». حروفیلر بو حرفلرین سایینی اونلارین کیتابی هانسی دیلده یازیلمیشسا او دیلین حرفلرینین سایی ایله اؤلچورموشلر. اؤرنه یین "قوران" مقدس کیتابی نین دیلی اولان عربجه ده، 28 حرف اولدوغوندان حضرت محمد(ص) وئریلن حرفلرین سایینی دا 28 قبول ائدیرلر. حروفیلر همده " قوران"ین 29 سوره سینده اولان "حروف مقطعه" حاقدا دا باخیشلاری وادیر. اونلارین فیکرینه گؤره "قوران"ین سیرری بو 29 سوره نین باشلانیشیندا اولان 11 حرفده گیزلیدیر. 
طبیعی کی، بورادا حروفیلیک اینانجینی تام اولاراق آچیقلاماق مومکون دئییلدیر. آما منجه آزاجیق اولسا بئله،. آزربایجان کلاسیک ادبیاتی نین گؤرکملی شاعیرلریندن اولان نسیمی نین، بیر سیرا شئعرلرینین فلسفی یؤنونو آنلاماق یولوندا یاردیمجی اولا بیلر. سون اولاراق بونو سؤیله مه لییم کی، نسیمی ، ساده جه بیر حروفی تبلیغچیسی دئییل، اونون ادبیاتیمیزین زنگینلشمه سینده اولان رولو اونودولمازدیر و بؤیوکدور.بو یازی ایسه، یالنیز اونون حیاتی و بیر سیرا شئعرلری نین فلسفی یؤنو حاقدا بیر گیریشدیر.  


• یازی نین آدی، بختیار وهابزاده نین شئعریندن گؤتورولموشدور


بو یازی ندای مغان هفته لیینده چاپ اولونموشدور.


يازار هـ.شهبازی شنبه 1388/04/13 ساعت 23:20 /لینک/(نقل با قيد منبع وبلاگ آزاد است)