بو گون يعني ايونون اوچو (3 ژوئن) تورك دونياسي نين بؤيوك شاعيري ناظيم حكمتين اؤلوم

گونودور. اونو بير يازيلا آنيريق

 

ناظیم حکمت

{تورک شعری نین N ویتامینی}



یازان : جمال ثریا                                         كؤچورن: همت شهبازی



ناظیم حکمتین ياراديجيليغيني اوندان اؤنجه کی يازيب ياراتميش بیر تورک شاعیرینه باغلاماق اولدوقجا چتین دیر. حال بو کی چاغداشی " نجیب فاضیل"-ه بیر یئرده " یونوس امره " نی، بیر یئرده ده « سلیمان نظیف »ی کؤک اولاراق قبول ائتمک مومکوندور. حتتا نجیب فاضیلی «نفعی» یه بئله باغلايا بیله ریک بیر آز زورلایاراق. ناظیم حکمت اوچون تكجه «پیر سلطان آبدال» ی سؤیله یه جه ییک. او دا چوخ ضعیف، بلکه ده یانیلدیجی اولاجاق. اونون شعری تورک صنعتی ایچینده یئنی بیر گیریشیم گتیریرکن یئنی بیر بیچیمی [فورما] ده گؤستریر. 
ناظیم حکمت ده داها چوخ 1917 انقلابی نین اول لرينده مشهور اولموش روس شاعیرلری نین، اؤزه للیکله مایاکوفسکی نین ائتکی لری وار. آنجاق بو ائتکی خارجی بیر ائتکی دیر. بعضی شعرلری نین بیچیمی ایله و عومومی پلانلاریلا ایلگی لی دیر. شعر دوروملاری نین ایچه ریسینده ایکی شاعیر قطعی اولاراق آیریلیرلار. مایاکوفسکی نین شاللاقلایان دیلی و کلمه لری تاختا رف لردن تئز تئز چکن گئومئتریک [هندسی] بیر چالیشماسی واردیر. ناظیم حکمت ده ایسه یوموشاقلیق حاکیم دیر. اونون بوتون گؤزه ل شعرلرینده بؤیله دیر. مایاکوفسکی ده دویارلیق چوخ آزدیر. ذکادا عقلین بویوروغو آلتیندادیر. ناظیم حکمت ایسه آشاغی پلاندا بیر دویغو شاعیری دیر. منجه مایاکوفسکی نین اوندا کی ائتکیسینی بو باخیمدان آرتیق بؤیوتمه مه لیيك. او شعرینده مایاکوفسکی یه او قدر حئيیرانلیغی واردیركي هله روسیایا دؤنوشونده یازدیغی بیر نوع شعردن سونرا دورومونون یاخشیجا ده ییشیدییی گؤرونمور. ناظیم حکمت، روس شاعیرلریندن ائتکی لنمیشدیر، آمما ائتکی لندییی حیصه لرده روس شاعیرلریندن داها چوخ شرقی آوروپا اؤلکه لری شاعیرلری نین، سؤز گلیمی «نئزوال»-ین هاواسینی داشییر. یالنیز نئزوال، اسلاو شاعیرلریله فرانسیز شاعیرلری آراسیندا دیر. 
ناظیم حکمتین أن بؤیوک اؤزه للییی دیلده گؤرونور. اونون ديلينده بؤیوک بیر تورکجه یوروشو واردیر. استانبول لهجه سی نین دادیندان چوخ یئرلی ماهني لارداکی دویارلیقدان حرکت ائدير. شعره خالق شاعیرلری نین تکامولو دئیه بیله جه ییمیز بیر شکیلده یاخینلاشدیغی حالدا، یئرلی ماهنی لاردان چوخ شرقی لره یاخیندیر. ناظیم حکمتی اؤز نسلی نین دوروملاری ایچینده دوشونوروکسه ایشلتدییی دیل یوروشونو چوخ اؤنم سه مه میز گره کدیر. هرچند فاروق نافیذ له، یوسوف ضیا اورتاچ لا، ائنیس بئهیچ قورو اوره ک له، فاضیل احمدآیقاچ لا، دانیشیلان تورکجه ده بعضی امکانلار تجروبه ائدیلمیشدیر، آمما بو شاعیرلرین هامیسی دا آز دانیشان آداملاردیلار. اونلاردا هئجانین قالیب لرینی قزئت بولماجاسی کیمی دولدورما قایغیسی، شعرین تمل و اصیل قایغیسیندان اوستوندور. کند شیوه سیله یا دا بوغاز (تنگه) ساحیل لرینده اوتورانلارین آغزیلا راحات بیر شئی لر سویله مکدن باشقا تاماهی یوخدور. ناظیم حکمت ایسه تورکجه نین أن حرارتلی امکانلاری ایچینده بؤیوک بیر چتین تجروبه يه گیرمیشدیر. طبیعی کی بونو، اونون بوتون شعرلری اوچون سویله مک چتین دیر. سربست یازییا ایلک کئچدییی سیرالاردا چوخ پلتک، توتوق و حتا ذوق سوزدور. قیسا و اوزون مصراعلار آراسیندا قافیه لرله، زوراکی سسلرله بیر ریتم قورماق ايسته يير. مایاکوفسکی قافیه نین شعرده تمل لی بیر بیچیم عنصرو اولدوغونا اینانیردی. قافیه سیز شعرین توپال حالا گله جه یینی سؤیله ییردی. سانکی بو گؤروش ناظیم حکمتین ایلک شعرلری اوچون ده دوغرودور. ناظيم ایلک دؤنم لرینده توتارلی، صميمي بیر دیل باغلانتیسیندان محروم اولدوغونو گؤروروک. اونون شعر ديلي هئجادان سربست نظمه یئنی کئچن بیر منظومه چی نین گره ک سیز ریتم چیرپینیشلاری ایچینده دیر. آمما بیرده داها سونراکی شعرلرینه باخاندا، نئجه دورولدوغونو، شرقی لری نئجه ایسیتدیینی، دانیشیق دیلینی نئجه انکشاف ائتدیردیینی گؤره جه ییک. ناظیم حکمتین سونرادان اولاشدیغی دیل به یه نیلمه سی، بوگون ده بیزی ائتکی له یه جک، جوشدوراجاق قدر بیر زنگین لیک دیر. من اونون بؤیوکلویونو شعرده ائتدییی باشقا یوروشلره دئییل، داها چوخ دیل جاذیبه سینه باغلاییرام. تعصب لی، چوخ حرارتلی بیر شعر دیلی یاراتمیشدیر. یونتامسیز، قالین قالین آمما دولو دولو بیر شعر دیلی یاراتمیشدیر. ناظیم حکمتین شعری بوسبوتون ایفاده یه باغلی بیر شعردیر. بونونلا بیرلیکده ایفاده نین گتیردیکلری دیشاریندا دا شعرین آلانینی یاخشیجا گئنیشلتدییی گؤرونور.عینی نسیل و داها اؤنجه کی نسیل شاعیرلری نین اثرلرينده کیچیک و آلتون بیر دوزه ن واردیر؛ کلمه چاغیریشیملاری (تداعی معانی) بللی بیر موازنه نی گؤزه تله يیردی؛ یا مطلق ده یرلرین چئوره سینده، فیرلانار یا دا کیچیک شئی لری آنلاداردی. طبیعی كي بو آرادا قافیه نین و وزنین چوخ چتین و سرت یاساسینا دا اویولوردو. ناظیم حکمت تفرعاتلاردا کی موازنه نی ییخمیشدیر. بو یالنیز سربست وزنه کئچیشیندن اؤترو دئییلدیر. شعره باشلانیشی او شکیلده دیر. او هئجا ایله ده یازسایدی ائله حرکت ائده جکدی. بوردان بو گئرچه یی چیخارا بیله ریک: ناظیم حکمتین سربست ایفاده یه کئچیشی بوسبوتون اؤز شعر باشلانیشی نین بیر سونوجودور. اؤز شعر دیالئکتی لیی نین یاراتدیغی بیر قاتی دیر. تورک شعری دیرچلمک له ایلک اولاراق ناظیم حکمتین مصراعلاریندا سربست بیر ایفاده نین گره ک لیینی یا دا چتين ليييني دویموشدور. بونونلا شعریمیزده کی یئنی لییی ناظیم حکمته باغلادیم كي، کؤکده اونو ازيشديردييم آنلاشیلماسین. اصیل یئنی لیک و ماهیت جه اصیل ده ییشیک لیک غریبه حرکت له باشلاییر. ناظیم حکمت بیر جارچی ( پیام رسان) دیر. گتیردییی یئنی پاریلتی یا قارشی یئنه ده اسکی شعرین چئوره سینده فیرلانير. اؤز شعرینده کی یئنی عنصرلرین اؤنمینی سانکی قاورامامیشدیر. کفایت قده ر بیر یؤنو واردیر. دیلده یاراتدیغی و ائروتیک (شهوانی) دئیه بیله جه ییمیز ایفاده نین دادینا اؤیله دالمیشدیرکی داها یئنی بیر شعرین یؤره لرینده دولاشماغی عاغلینا گتیرمه مکده دیر. اؤز دولغونلوغو اؤزونه یئتمکده دیر. اونون شعرلری نین چوخوندا ایفاده نین عینی شئی یه دؤنوشدویونو ده بللندیره ردیم. دسته دسته دونموش بیر ایفاده دئیه بیله ریک بونا. ایلک چاغلارین شاعیرلری کیمی هر شئیی عینی ریتم و بیچیم ایچینده سؤیله میشدیر. سانکی آیری شعرلر قارشیسیندا دئییل، عینی شعرین بیر چوخ پارچالاری قارشیسینداييق. گرچی «یئنی شعرلر» آدیلا یاییملانان کیتابینداکی «سامان ساریسی» آدلی اوزون شعرده اولدوغو کیمی، بعضن باشقا ایفاده امکانلاری آرادیغینا شاهید اولوروق، آمما ذاتا اوندا اصیل اولان تک، حتتا بیر دوزومه ایفاده دیر. بونلار ناظیم حکمت ده بعضن بیر نؤقصان اولاراق گؤروندویو کیمی بعضن ده اؤزونه مخصوصلوغونو مئیدانا گتیرمیشدیر. 
بوتون بونلارا قارشی ناظیم حکمت شعریمیزه یئنی بیر چیخیش نؤقطه سی، یئنی بیر زنگین لیک گتيرميشدير. «انسان منظره لری»-نده کی چیخیش یوللاري و گؤرونتو پاریلتی لاری تنظیمات آیدینی نین فیکرینی قاریشدیراراق، وصف ده یئنی ده ییشیک شعر قایناغی ایله دولودور. یالنیز یوخاریدا سؤیله دییم کیمی ناظیم حکمتین شعر سورولاری اوزه رینه آرتیق دوشونمه دییي آنلاشیلیر. 
تورکیه دن آیریلانا قدر دونیا شعرینی یاخشی ایزله دییندن شوبهه لییم. بو باخیمدان اونون سون یوز ایل دونیا شعری نین اؤنجه مئیل لرینی اؤنجه اؤزونده بیرلشدیره رک سونرا کئچدییي فیکرینه قاتیلماییرام. بونلاري سئوگی نین سؤیلتدییی آشیری و گئرچک له ایلگی سیز سؤزلر اولاراق قارشیلاییرام. ناظیم حکمت داها چوخ روس فوتوریست لری نین بیچیم چالیشمالاریندان یارارلانمیشدیر. تورکیه دن چیخدیقدان سونرا یازدیقلاریندا ایسه غرب شعری نین، اؤزه للیک له فرانسیز شعری نین دادلارینا آراسيرا قاپیلدیغی آنلاشیلیر. یئنه ده فرانسیز شعرینده 1918- 1900 ایل لری آراسیندا چیخان و دونیا شعری نین دیرچه لیشینده أن بؤیوک ده ییشیم لردن، اونون يازيلاريندا قاتلاردان بیری اولان یئنی روحون ایشیلتی لارینی تاپا بیلمه ریک. 
«تریستان تزار»-ا اونو «لورکا»یا بنزه دیر. خالق صنعت لریندن یارارلانمالاری گره ک لییی ایله ده اولسا بو بنزه تمه نی دوغرو بیلمه ییرم. ناظیم حکمت شعری نین قورولوشو ایله اولسون، انسانا و طبیعته دادانمالاری ایله اولسون، فردی قاوراییش و سئچیمی ایله اولسون لورکا دان یاخشیجا آیریلماقدادیر. لورکا، فردی بیر تراژیک دورومدا قاوراییر؛ گؤرونتولری اوزاق چاغریشیملاردان یا دا گئرچه یین درین لریندن کئچیره رک گتیریر. اوندا یوخودا گزمه (ساییقلاماق) ساندیغی واردیر. ناظیم حکمت ایسه فردی، اجتماعی چرچیوه ده یاخالاماق ایسته ییر؛ «وئریته »یه سورغولار یاغدیران لورکا یا قارشیلیق او رئالیته نین دولایلاریندا دولاشماقدادیر. دیگر شرط لر عینی قالدیغیندا، ناظیم حکمت «پابلو نرودا»یا داها یاخیندیر. پابلو نرودانین جغرافیا اوزه رینده قوردوغو جهان شمول لوغو او پلانسیز بیر موازنه ده قوتارماغا چالیشیر. بو پلانسیزلیق ناظیم حکمته بعضی یئرلرده داها راحات حرکت ائتمه امکانی دا وئرمیشدیر. نرودانین شعری اجتماعی چئوره ده اقتصادی تمل آلیر، اونون شعرينده انسانین آلین یازیسی ساواشی اجتماعی بیر ساواشدیر . شعری تام آنلاماقلا مارکسیست بیر پلان ایچینده دیرچه لیر. تاپدیغی گؤرونتولري موضوعلارینا اویغون اوصول لارلا مئیدانا گتیریر. حال بو کی مارکسیست پلاندا گؤرونن بیر چوخ شاعیر بونون عؤهده سیندن گله بیلمه میشلر. 
ناظیم حکمتین شعری نین تاریخی مادده چی لیک ( ماتریلیسم تاریخی) قارشیسینداکی دورومو نه دیرعجبا؟ مارکسیست عنصرو، شعرینده نئجه بیچیمله نیر؟ منجه اونون شعریني «ماتریالیست دیر» دئیه قاوراییب آتماق، ایشی ساده توتماق دئمكدیر. تمل ده بیر دویغو آدامی دیر ناظیم حکمت. اؤزو ایله حئسابلاشماغا جسارت ائتمه سینه، عثمانلی دویارلیغینی پارچالاماغا چالیشماسینا قارشی یؤنده او دویارلیغین چرچیوه سینده دیر. شعرینده ماتریالیست اولماق اوچون انسان – طبیعت ایلیشکی لری نین حیماسه سینی یازماق یئتمز. انسانین انسانلا ایلیشکی لرینده، مارکسیست بیر یؤن یاخالاماق لازیم دیر. مارکسیزم، انسانین تکامولونو اجتماعی ایلیشکی لرین بوتونونه برابردیر. ناظیم حکمتین شعرینده مارکسیسزم و تاریخ ماتریالیزم سویه سینده، پولئتیک لر اویونجاق حالیندادیر. ماتریالیزمه یاخشیجا دایانماق ایسته دییی حالدا مصراعلاری نین قورولوشوندا دا، ماهیتینده ده آییریجی اؤزه للیک ماتریالیزم دئییلدیر. اوندا ماتریالیزم دن و مارکسیزم ده چوخ ماتریالیست و مارکسیست قایناقلاردان سؤز ائتمک داها اویغون اولور. بونونلا بیرلیکده شعریمیز ده ایلک تاریخی ماتریالیست ده ایلک مارکسیست ده اودور. 
ناظیم حکمتین اؤزونه مخصوص جاذیبه سینده داشیدیغی بعضی اؤزه للیک لر اونون ساده جه ماتریالیست تانینماسیلا سونوجلانمیش، ماتریالیزمه قارشی اولان اؤزه للیک لری اونوتموشدور. اوندا بیر کره مطلق ده یرلر ( اؤلوم، تانری، یالنیزلیق و ...) یوخدور. حال بو کی اؤزوندن اؤنجه کی شاعیرلرده و حتتا چاغداشی اولان شاعیرلرده ده اساس موضوعلار هامیسی بو ده یرلرله اؤلچولوردو. باشقا یؤندن ناظیم حکمت جهان شمول لوغا سایریشیان ایلک شاعیردی. بو ایکی اؤزه للیک اونون ماتریالیست ساییلماسی اوچون یئترمیشدیر. بونلارا بیرده سوسیالیست اولدوغونودا علاوه ائدیرم. 
حال بو کی سؤز گلیمی «روباعی لر» ده کی ایلکین تناسخ حئکایه سی نین یؤره لرینده دولانان توتوم تاریخی ماتریالیزم اوچون یئتمه دییی کیمی، «ماوی گؤزلو دئو» کیمی شعرلری ماتریالیست یا دا کی مارکسیست بیر دونیا گؤروشو ایله باغداشدیرمانین دا امکانی یوخدور. «روباعی لر»ده ماتریالیزم بیر دوکتورین ( تئز، فیکیر) اولاراق تمله سیزدیریلماق ایسته نیر. آمما باجارا بیلمیر. «گویللئویچ» -ین «قایالار» شعرینده ده بئله بیر ایستک واردیر. آمما او عؤهده سیندن گلمیشدیر. منجه ناظیم حکمتین مارکسیزمی شعرینده داها چوخ سیاسی بیر سوییه اولاراق قالمیشدیر. بئینینده مارکسیزمی بسله بیله جک ایشیلتی لی بیر جؤوهر (ماهیت) میستیک دئیه بیله جه ییمیز ایکینجی بیر ماهیت له بیرله شه رک شعرسل بیر آغینتی مئیدانا گتیرمیشدیر. ناظیم حکمتین بو اؤزه للییی اؤزوندن سونراکی شاعیرلری و سوسیالیست آیدین لاری یانلیش یولدا ائتکیله میشدیر. اوزون مدت علوی (شیعه) شاعیرلرین شعرلرینی میتلشدیرمیشلر (اوسطوره)، اونلارا پارودی لر (تقلیدچی) اتهامی وورموشدولار؛ بیر آز تعجب لودور آمما چوخ دفه میستیسیزم دن ماتریالیست و مارکسیست دادلار، حتتا اوصول لار چیخارماغا چالیشمیشدیلار. حال بو کی بو ایکی لی یؤنو ناظیم حکمتین ترقی دوروملارینا باغلاماق لازیم دیر. اوشاقلیغینی چئوره له ین اؤزونه ایلک شعر دادینی وئرن دوروملار، اؤزونه قدر ترسینی ایسترسه ایسته سین، ناظیم حکمتین پیسخولوژی سینده یئر ائتمیشدیر. سونرا بودا وار: ناظیم حکمت نه اولسا یئنه ده اسکی دویارلیغین ایچینده حرکت ائدیردی. اسکی شعرین بعضی ده یرلرینه باغلی ایدی. بونا گؤره شعری ایله حیات گؤروشو آراسیندا بیر آرا (فاصیله) قالمیشدیر. 
محمد قاپلان «شعر تحلیل لری» آدلی کیتابی نین ایکینجی جیلدینده ناظیم حکمتی آراشديراركن «ماشینلاشماق» آدلی شعرینی اله آلمیش، او شعرله اونو آچیقلاماغا گیريشمیش. یوخاریدا سؤیله دییم کیمی، ناظیم حکمت ایلک ماتریالیست شاعیریمیزدیر، آنجاق اونون تام آنلامی ایله ماتریالیست اولمایان، ایسته سه ده اولمایان بیر طرفی واردیر. اونون اوچون ناظیم حکمتی ساده جه ماتریالیست آچی دان آراشديرماق دوغرو بیر سونوجا گتیریب چیخارمایاجاقدیر. ناظیم حکمتین شعرینده آیریجی اؤزه للیک ماتریالیزم دئییلدیر. سؤز گلیمی اورهان ولی و ملیح جئودت اوندان چوخ داها ماتریالیست دیرلر. بيرده كي «ماشینلاشماق» شعری ناظیم حکمتین أن پیس شعرلریندن بیری دیر. بو شعر اؤزوندن چوخ مایاکوفسکینی آندیریر. ناظیم حکمتی بو شعری قایناق اولاراق آچیقلامایاجاغیمیز فیکرینده یم. اوندا اولان أن اؤنملی شئی «ماشينلاشماق» شعرینده اولمایاندیر؛ او دا ایفاده گؤزه للیيی دیر، دیل دیر، اسکی دویارلیغی سیلکه له مه سیدیر؛ ایفاده نین سؤیله نن حئکایه نی اؤز حرکتینه چکیب گتیره ن دیالئکتی دیر. ناظیم حکمت ده مکانیک یانلار واردیر، حتتا لاپ چوخدور، آمما شعرینی اصیل قورتاران عنصر چوخ چاغریشیملی بیر دیله، اورقانیک بیر ایفاده یه دایانیر. 
اؤزوندن سونرا گلن شاعیرلر اوزه رینده کی اونون ائتکی لر موضوعسوندا بیر ایکی یازی یازیلدی. محمد قاپلانا گؤره: «بعضی لری نین ایره لی سوردوک لری کیمی ناظیم، تورک شعرینه آرتیق تاثير بوراخميش دئییلدیر». اوختای رفعت ده اؤز نسلی اوزه رینده بیر ائتکیسی اولمادیغینی بللندیردی. اوختای رفعت داها ایره لی گئده رک اصیل ناظیم حکمتی، اؤزلری نین تأثیری آلتیندا اولدوغونو سؤیله دی. دوغرودان دا ناظیم حکمتین اؤز چاغیندا کی شاعیرلر اوزه رینده ده داها سونرا گلن لر اوزه رینده ده آرتیق ائتکیسی اولمامیشدیر. بو سؤزون اوزه رينده بیر آز دورماق لازیم دیر. تورک شعری 1940 ایللرینده اؤزونو چوخ بؤیوک بیر پلاندا یئنی له دی، بیچیمی، منطقی، دوغرولاری بؤیوک ده ییشمه اوغرادی؛ یئنی شاعیرلر او یئنی لیین، او ده ییشیمین اورتاسیندا دیرچلدیلر داها چوخ. یئنه ده ناظیم حکمتین ایفاده سیندن چوخ یارارلاندیقلاری بللی اولور. اوختای رفعته، ملیح جئودته بعضی دئییم لری ایشلتمه سئوگیسی نین ناظیم حکمت دن کئچدیینی سؤیله یه بیله ریک. هله بو شاعیرلرین شعر چئویرمه لرینده ایشلتدیك لري دیل، بو سؤزومه آشیری بیر جسارت قازانديرا بیلر. اوختای رفعتین ایکینجی سؤیله دیینه تام اولاراق قاتیلماغا امکان یوخ. ناظیم حکمت ده اونلارین ائتکیسینی گؤره بیلمه ییرم. 
ایندی لرده ناظیم حکمتی ده یرلندیرن ایکی آشیری سرحدي بللندیرمک اولار: بعضي یازیچی لار اونو دونیانین أن بؤیوک شاعیرلری سیراسینا، بعضي یازیچی دا وار كي اونو ساده جه سیاسی بیر بیلدیریشين (اعلانیه، بیانیه) داشییجی اولاراق گؤرمک ایسته ییر. یا پرستش ائدیلیر یا دا کیچیلیر. شوبهه سیز بو ایکی طرفین ایکیسی ده دوغرو دئییل. ایکیسی ده سیاسی بیر دورومدان سو ايچير. هله سوسیالیزمه قارشی اولانلار ناظیم حکمتین اؤنميني وورغولاياركن ایره لی سوردوك لري دلیل لرين بوتونو، شعره عايد اولمايان و چوخ ایلندیریجی شئی لردیر. بونونلا بیرلیکده ناظیم حکمتی پرستش ائدیله جک بیر شاعیر گؤرمه یی ایسته مک ده، سانیرام اؤنجه گئرچک لیک آچیسیندان، اونون خاطیره سینه خائن لیک ائتمک اولاجاقدیر. ناظیم حکمتین شعرینی سئویریکسه، اؤنجه اونو تانیماغا، تورک شعری و دونیا شعری ایچینده کی گئرچک یئرینه اوتورتماغا چالیشمالییق. 
اصیل بیر شاعیر ناظیم حکمت. بو گونه قدر اریمه دن گلمیش بیر شاعیر. ساغلیغین گونشه شرقیسی دئییرم اونا. «دادال»-ین آسلان شرقیسی. اوره یین و جسارتین آسلان شرقیسی. هر گنج شاعیرین اوندان اؤیره نه جه یی وار. 
«ر.گارودو» نون پیکاسو اوچون ایشلتدییی سؤزو من ده اونون اوچون سؤیله یه جه یم: تورک شعری نین N ویتامینی. اوخودوقجا اوزوموزه رنگ گلیر. 


• بو يازي ايلك دفه "يارپاق" قزئتي نين 12 –جي سايي (مرداد 1385) ده چاپ اولموشدور. (كؤچورن) 


يازار هـ.شهبازی چهارشنبه 1388/03/13 ساعت 1:8 /لینک/(نقل با قيد منبع وبلاگ آزاد است)