مدرن شعریمیز – 14

اوختای : ایدئولوژی دن قیراق شاعیر

همت شهبازی

 

حؤرمتلی دوستوم ارسطو بی، علیرضا اوختایی فورما باخیمیندان (شوبهه ایله اولسادا) بیر مدرن شاعیر اولدوغونو قبول ائدیر. بئله لیک له بو حاقدا دارتیشالی مقام یوخدور. آنجاق اونون شعری نین مضمونونو نظره آلدیقدا، شعریندن قیراق ایدئولوژیک یاشامینی قونویا داخیل ائتمه لییک می؟

ارسطو بی، اوختایین شعر دوشونجه سینه ایدئولوژی باخیمیندان یاناشیر. اونون دوشونجه سینده کی ایدئولوژیک آنلام البتده اؤزلویونده دارتیشالی بیر قونودور. آنجاق اونو، اوختایین شعریله جالاشدیرماق اولارمی؟

اوختایین شعرینی اوخودوقدا، اونون ایدئولوژیک دوشونجه سیله شعرینده آخان دوشونجه نی فرقلی اولدوغونو و بیربیریندن سئچیلدیینی گؤروروک. داها دوغروسو اوختای ایدئولوژیک دوشونجه سینده بیر باشقا و شعر دوشونجه سینده بام باشقاسی دیر. بلکه ده ارسطو بی وورغولادیغی کیمی اوختایین ایدئولوژیک دوشونجه سی و آذربایجان شاعیرلری حاقدا سؤیله دییی «بوش بئیین لیک» فیکریله راضی لاشمادیق. ان آزی سهندین شعرلری گؤز اؤنوموزده دیر و بیلیریک کی سهند ان آزی یوروتدویو فلسفی دوشونجه سینده سارسیلمازدیر. بو سارسیلمازلیق، اوختایین سؤیله دییی او فیکرین علیهینه اولماسینا گتیریب چیخاریر. بونا گؤره دوستوم ارسطو بی له راضی لاشماق اولار کی اوختای ایدئولوژیک تئوریسینده تام مدرن بیر نظریه چی دئییل. بودا طبیعی دیر: چونکو شاعیر، نظریه چی و تئوریسین یوخ، یوزومچو (تأویل گر)دور.

کیچیک بیر مقایسه ده: ملی حوکومت دؤروندن بویانا فعله پارتیاسیلا ایلگی ده چوخلو شعرلر یاراندی. آزاجیق اونلارا دیققت یئتیریلسه، تام شعارچی اولدوغونو گؤره جه ییک. بونون دا ندنی شعرین ایدئولوژیه ماراق یئتیرمه سیله باغلی دیر. بو شاعیرلری اؤرنک وئرمک اولار: « م.بی ریا»، «بختیار نصرت»، «باریش»، « آلاو»، «هاشیم طرلان» ...

بونلار اؤزلری اوچون فعله شعری یارادیرلار. بو شعرلر شعرسل لیک له یاناشی اولسایدی هئچ ده عیبی یوخ ایدی. آنجاق اونلارین شعرلرینی اوخویاندا آزقالا اللری یومروق ائدیب گور سس له شعار وئرمک ایسته ییرسن.  

اوختایین شعرینه – یالنیز شعرینی دئییرم – قاییتدیقدا بوتون ایدئولوژیک شاعیرلر کیمی اونو بیر شعارچی شاعیر گؤرموروک. ایدئولوژیک شعر عومومیتله تک سسلی و یالنیز اؤزونو بیه نن بیر شعردیر. حال بو کی اوختایین شعری تک سسلی لییی قبول ائتمیر. تک سسلی لییی قبول ائتسئیدی شعارچی بیر شعر اولاردی. ظنیمجه اوختایین شعرینده هر جهت اولسادا شعار یوخدور.

اوختایدا اولان ایدئولوژیک دوشونجه، پارتیاچی لیقلا سونوجلانمیر. بونا گؤره ده اونون شعری شعرسل لییی منیمسه ییر. اونون شعری نین مضمونو مارکسین عوموم بشری دوشونجه سینی قاپسایان مضمونلاردیر. اوختایی آراشدیردیقدا، مارکسیزمی، لنینیزم و استالینیزم له آییرمالییق. چونکو مارکس گله نکسل حکومتین قارشیسینادیر. او، هئگئل دن قایناقلاناراق، غربده ایلک مدرن دوشونجه نی اسین لندیرن دوشونورلردن بیریدیر. مارکسین دوشونجه سینده توپلوم ایکی آلاندا آچیقلانیر: اؤن مدرن لیک و مدرن لیک دؤورو. مارکس اؤن مدرن لیک دؤورونده اولان اجتماعی تضادلارین قارشیسیندا، اؤزونون سوسیالیستی مدرن دوشونجه سینی ایره لی سورور.

آچیق آیدین دئمه لییک: لنینیزم و استالینیزم، مارکسیزمین تحریف اولونموش اوزقابیغی دیر. بونلار – سیاسی لشمه دؤورونون ماهیتینه گؤره - اؤزلری نین سیاسال ماراقلارینا گؤره اوندان ایدئولوژیک سوء استفاده لر ائدیرلر. چوخ یاخین زامانلاردا یوخ، هله مارکس اؤزو اؤز زامانیندا بو تحریفی دویاراق دئمیشدی اگر مارکسیزم بودورسا (دؤورونده اولان تحریف لره اشاره دیر) اوندا من مارکسیست دئییلم.  

بئله اولان حالدا بیز اوختایی: لنینیزم – استالینیزم ایدئولوژیسیله آراشدیرمامالییق. دوستوم ارسطو بی، اونون شعرینده اولان بیر سیرا مضمونلارا (عدالت، آزادلیق) اشاره ائدیر. آمما او مضمونلار تکجه اوختایی مشغول ائدن مضمونلار دئییل، اونلارین کؤکونو ، مارکسیزمه دخلی اولمایان غرب دوشونورلری نین ده – ژان ژاک روسو دان توتموش ژان پول سارتر و لاپ یئنی لره دک – دوشونجه سینده گؤرمک اولار. مقایسه ائتمک فیکرینده دئییلم. آنجاق اوختایین شعرینده اولان محتوا، اؤزونون اؤزه ل یاشامیندا  سوردویو ایدئولوژیک دوشونجه سیله فرقلی دیر. دوستوم ارسطونون قطعیت آنلامی داشییان سورغوسو ایله [گؤره سن « اوختاي» كي معين سوسياليستي آرمانلارلا ياشاييرميش  .... مدرنيته قونوسو چرچيوه سينده آراشديرماغين نه درجه ده اعتباري اولاجاقدير؟!] بونا گؤره راضی دئییلم کی مدرن لیین باشلانغیجینی مارکسیزم و یا مارکسیزم دن اؤنجه بیر سیرا اؤزه للیک لرینه گؤره مارکسیزمه بنزه ین «هئگئل»ین دوشونجه سینده گؤرورم. مدرن لیک مارکس و هئگئل کیمی دوشونورلره گؤره غرب کؤکن لی دیر.

اوختایین شعرلرینده اولان مارکسیستی دوشونجه ائله مارکسیزمده قالیر. اونو لنینیزم کیمی دوگماتیک ایدئولوژیه چئویرمیر. مارکسیزم ایدئولوژی یوخ، واراولوشچو (اگزیستانسیالیزم)، دموکراسی، لیبرالیزم کیمی دوشونجه آلانی دیر. بئله اولان حالدا اوختای شعری نین قارشیسیندا اصیل سئوینجی دویمالییق. چونکو مارکسیزم ده اولان انسانی جهت لر اؤزلویونده قوتساللاشمیش ده یرلردیر. (هله اوختایی تام مارکسیست شاعیر کیمی ده آراشدیرماق فیکرینده دئییلم). اوختایین شعرینده اولان انسانی مضمونلار هربیر یئنی لیک چی و آختاریشدا اولان شاعیرین اساس قایغیسی اولا بیلر. بیز ناظیم حکمتی اصیل بیر کومونیست شاعیر کیمی تانییریق. او هم شعرینده، هم ده دوشونجه سینده بئله دیر، حتتا اونون بیر چوخ شعرلری، کومونیزم بایراغی آلتیندا وئریلن گورولتولو شعارلارا بنزه ییر. من بو جهت لری علیرضا اوختایین شعرلرینده گؤرمورم.

 


يازار هـ.شهبازی شنبه 1386/10/01 ساعت 22:57 /لینک/(نقل با قيد منبع وبلاگ آزاد است)